یکی از دغدغههای مهم بدهکاران در دعاوی مالی، بهویژه در پروندههای مربوط به مهریه، چک و سایر مطالبات، نحوه پرداخت بدهی و امکان تقسیط آن است. بسیاری از افراد به دلیل ناتوانی مالی، توان پرداخت فوری کل مبلغ محکومبه را ندارند و به همین دلیل به نهاد حقوقی اعسار روی میآورند. یکی از مسائل اساسی در این فرآیند، موضوع حداقل پیش قسط اعسار است که توسط دادگاه تعیین میشود. پرسش متداول این است که آیا میزان پیشقسط ثابت دارد یا با توجه به شرایط مالی شخص متغیر است؟
در این مقاله از وبسایت گروه وکلای راهیان عدالت به بررسی کامل مفهوم اعسار، شرایط و معیارهای تعیین حداقل پیش قسط اعسار، مراحل دادخواست و نمونههای عملی خواهیم پرداخت. اگر شما یا اطرافیانتان با چنین موضوعی درگیر هستید، توصیه میکنیم تا پایان این مطلب را بخوانید و در صورت نیاز با شماره 09121304085 تماس بگیرید تا از مشاوره حقوقی تخصصی بهرهمند شوید.
حداقل پیش قسط اعسار چیست؟
اعسار به معنای ناتوانی مالی بدهکار در پرداخت یکجای بدهی یا هزینههای دادرسی است. در چنین شرایطی فرد میتواند با استناد به مستندات مالی و شرایط شخصی خود از دادگاه تقاضای تقسیط بدهی نماید. در این میان، موضوع پیشقسط اهمیت ویژهای دارد.
دادگاه معمولاً کل مبلغ بدهی را به اقساط تقسیم کرده و برای شروع، پرداخت مبلغی تحت عنوان “پیش قسط” را الزامی میکند. این پیشقسط نشاندهنده حسن نیت بدهکار در پرداخت و میزان توان نسبی او در تأدیه دین است.
بنابراین حداقل پیش قسط اعسار رقم ثابتی ندارد و به شرایط فردی متقاضی بستگی دارد. مثلاً در پروندههای مهریه، ممکن است قاضی براساس میزان درآمد و دارایی بدهکار، مبلغی معقول بهعنوان پیشقسط تعیین کند. نکته مهم این است که عدم پرداخت پیشقسط در موعد مقرر، به منزله عدم اجرای حکم تلقی میشود و میتواند مشکلات بیشتری را برای بدهکار ایجاد کند.
معیار تعیین حداقل پیش قسط اعسار
تعیین حداقل پیش قسط اعسار در احکام اعسار تابع هیچ جدول از پیشتعیینشدهای نیست، بلکه معیار اصلی نظر قاضی و بررسی مدارک مالی فرد است. قاضی ابتدا شرایط معیشتی و سطح درآمد بدهکار را بررسی میکند و سپس بر اساس عرف و عدالت اجتماعی تصمیم میگیرد.
یکی از نکات مهم این است که باید بین اعسار از هزینه دادرسی و اعسار از محکومبه تمایز قائل شد. اعسار از هزینه دادرسی بیشتر مربوط به شروع دعواست، در حالی که اعسار از محکومبه پس از صدور حکم و در مرحله اجرای آن مطرح میشود. در هر دو حالت، قاضی برای صدور رأی نیازمند مستندات روشن درباره وضعیت مالی متقاضی است.
مدارکی همچون فیش حقوقی، گردش حساب بانکی، اسناد ملکی یا استشهاد محلی، از دلایل مهمی هستند که در تعیین حداقل پیش قسط اعسار نقش دارند. به بیان دیگر، هرچه دلایل قویتر و منسجمتر ارائه شود، احتمال تعیین پیشقسط پایینتر بیشتر خواهد بود.
شرایط پذیرش اعسار و تقسیط بدهی
افرادی که توانایی پرداخت بدهی خود را به طور کامل ندارند، میتوانند دادخواست اعسار بدهند. قانونگذار شرایط عمومی برای این امر تعیین نکرده اما در عمل، قاضی با بررسی وضعیت شغلی، درآمد و دارایی افراد به این نتیجه میرسد.
برای پذیرش اعسار، وجود مستندات مالی و حقوقی اهمیت زیادی دارد. در بسیاری پروندهها شهادت دو شاهد معتبر که از وضعیت مالی بدهکار اطلاع داشته باشند نیز مؤثر است. البته شهادت به تنهایی کافی نیست و بهتر است مدارکی نظیر فیش حقوقی، گواهی اشتغال به کار یا صورتحساب بانکی نیز ضمیمه شود.
از دیگر معیارهای مهم تصمیمگیری، میزان بدهی و دارایی فرد است. مثلاً کسی که بدهی چند صد میلیونی دارد و هیچ منبع درآمدی ثابت ندارد، احتمالاً پیشقسط کمتری برای او در نظر گرفته میشود. در مقابل اگر فرد شاغل با درآمد ماهیانه خوب باشد، قاضی پیشقسط بالاتری قرار میدهد.
روند دادخواست و تعیین حداقل پیش قسط اعسار
برای طرح درخواست اعسار، فرد باید دادخواستی تنظیم کند و آن را به دادگاه ارائه دهد. در این دادخواست، مشخصات کامل بدهکار، میزان بدهی و ادله عسر مالی درج میشود.
مدارک لازم در این مرحله اهمیت زیادی دارند و شامل مواردی مانند فیش حقوقی، گردش حساب بانکی، استشهادیه محلی و حتی مدارک پزشکی (اگر بدهکار به دلیل بیماری قادر به کار نباشد) میشود.
پس از ثبت دادخواست، دادگاه جلسه رسیدگی تعیین کرده و پس از استماع اظهارات شهود یا مشاهده مستندات، درباره اصل اعسار و مبلغ پیشقسط تصمیمگیری میکند. مدت زمان رسیدگی ممکن است بسته به حجم پروندهها متفاوت باشد اما معمولاً ظرف چند ماه حکم صادر میشود.
مثالهای عملی از حداقل پیش قسط اعسار
برای درک بهتر موضوع، ذکر نمونههای واقعی میتواند مفید باشد:
- پرونده مهریه: در بسیاری از پروندههای مهریه، بدهکار توان پرداخت یکجای مبلغ را ندارد. به عنوان مثال، فردی محکوم به پرداخت 200 سکه ممکن است موفق شود دادگاه را قانع کند که فقط توانایی پرداخت 5 سکه بهعنوان پیشقسط را دارد و مابقی را به صورت اقساط ماهیانه بپردازد.
- اعسار در دعاوی چک و سفته: فرض کنید شخصی بابت یک فقره چک محکوم به پرداخت 500 میلیون تومان شده است. او با ارائه مدارک مبنی بر درآمد ماهیانه 10 میلیون تومان و عدم داشتن دارایی ارزشمند، توانسته قاضی را متقاعد کند که تنها یک قسط 20 میلیون تومانی بهعنوان پیش قسط پرداخت کند و مابقی را به اقساط بلندمدت تقسیم نماید.
این مثالها نشان میدهد که شرایط مالی واقعی فرد نقش اساسی در تعیین حداقل پیش قسط اعسار دارند و هیچ قاعده ثابتی برای همه وجود ندارد.
سوالات متداول درباره حداقل پیش قسط اعسارر
آیا امکان حذف پیشقسط وجود دارد؟
بله، در موارد خاص و با ارائه مدارک معتبر، قاضی میتواند بدون تعیین پیشقسط حکم صادر کند، اما این امر استثنا است.
اگر بدهکار توانایی پرداخت همان پیشقسط را هم نداشته باشد چه میشود؟
در این حالت امکان دارد مجدداً دادخواست تعدیل اقساط یا کاهش پیشقسط ارائه شود.
آیا پیش قسط برای مهریه با سایر دعاوی مالی تفاوت دارد؟
مبنای تصمیم یکسان است، ولی در عمل به دلیل حساسیت اجتماعی موضوع مهریه، قاضی معمولاً سختگیری بیشتری اعمال میکند.
نتیجهگیری
موضوع حداقل پیش قسط اعسار یکی از مسائل بسیار مهم در دعاوی مالی است که نقش کلیدی در توان بازپرداخت بدهکار دارد. در این روند، شرایط مالی فرد، مدارک مستدل و نظر قاضی تعیینکنندهاند. از آنجا که کوچکترین اشتباه در ارائه مدارک یا استدلال حقوقی میتواند تأثیر مستقیم بر میزان پیشقسط و اقساط داشته باشد، مشورت با وکیل متخصص اعسار یک ضرورت است.
چنانچه شما نیز نیاز به راهنمایی دارید، میتوانید برای مشاوره فوری با وکیل متخصص اعسار با گروه وکلای راهیان عدالت تماس بگیرید:
📞 09121304085