استرداد دعوی یکی از حقوق قانونی خواهان در فرایند دادرسی است که به او اجازه میدهد از ادامه رسیدگی به پرونده خود انصراف دهد. گاهی در روند طرح دعوی، خواهان متوجه میشود دلایل کافی برای ادامه ندارد، یا توافقی میان طرفین صورت گرفته است و ادامه دعوی ضرورتی ندارد. در چنین مواردی قانون این امکان را در قالب «استرداد دعوی» پیشبینی کرده است تا از اطاله دادرسی و صرف هزینههای بیمورد جلوگیری شود.
استرداد ممکن است در زمانهای متفاوتی انجام شود؛ پیش از تشکیل جلسه اول، پس از آن یا حتی پس از صدور رأی و در مراحل بالاتر مانند تجدیدنظر. آگاهی از این زمانها و آثار هر مرحله اهمیت زیادی دارد، زیرا گاهی استرداد به معنای ختم قطعی پرونده است و امکان طرح مجدد وجود ندارد. به همین دلیل، مشورت با وکیل متخصص پیش از هرگونه اقدام، امری ضروری است. مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با شماره تماس 09121304085 آماده ارائه مشاوره دقیق در این زمینه است.
استرداد دعوی چیست و چه زمانی انجام میشود؟
بر اساس ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی، استرداد دعوی به معنای انصراف خواهان از ادامه رسیدگی است. زمانی که دعوی در دادگاه مطرح میشود، تا پیش از صدور حکم نهایی، خواهان میتواند از حق خود برای انصراف استفاده کند. البته این اقدام بسته به مرحله رسیدگی، آثار حقوقی متفاوتی دارد.
اگر استرداد پیش از برگزاری اولین جلسه دادرسی انجام شود، دادخواست از همان ابتدا بیاثر تلقی میشود. اما اگر در جریان رسیدگی یا پس از آغاز دادرسی باشد، نیاز به پذیرش دادگاه و گاهی رضایت خوانده دارد. نکته مهم این است که دادگاه باید وضعیت استرداد را دقیق بررسی کند تا حقی از طرفین ضایع نشود.
تفاوت استرداد دعوی و استرداد دادخواست
بسیاری از افراد تصور میکنند استرداد دعوی و استرداد دادخواست یک مفهوم هستند، درحالیکه تفاوت ماهوی دارند. استرداد دادخواست زمانی است که پرونده هنوز در مسیر رسیدگی قرار نگرفته و خواهان پیش از اولین اقدام قضایی انصراف میدهد. در این حالت، گویی هیچ دعوایی مطرح نشده است و آثار قضایی خاصی ایجاد نمیشود.
اما استرداد دعوی به زمانی گفته میشود که پرونده وارد فرایند رسیدگی شده و خواهان در این مرحله تصمیم به انصراف میگیرد. برای مثال، اگر خواهان پس از برگزاری جلسه اول دادرسی یا پیش از صدور حکم درخواست استرداد دهد، دادگاه با بررسی شرایط، قرار رد دعوی صادر میکند و این امر ممکن است مانع طرح مجدد همان دعوی شود.
به عنوان نمونه، فردی که برای مطالبه وجه چک اقدام کرده ولی در ادامه با خوانده به توافق مالی رسیده است، میتواند دعوای خود را مسترد کند.
مراحل قانونی استرداد دعوی در دادگاه
استرداد دعوی فرایندی رسمی است و باید مطابق قانون صورت گیرد. خواهان میتواند یا با ثبت لایحه کتبی در دفتر خدمات قضایی، یا به صورت اظهار شفاهی در جلسه دادگاه، درخواست استرداد خود را اعلام کند. قاضی موظف است این درخواست را در صورت جلسه قید کرده و بر اساس ماده ۱۰۷ قانون آیین دادرسی مدنی تصمیم مقتضی را اتخاذ کند.
در برخی موارد، استرداد نیاز به رضایت خوانده ندارد، مانند زمانی که هنوز دفاعی از سوی او صورت نگرفته است. اما اگر دادرسی در مرحله پیشرفته باشد و خوانده نیز هزینه و وقت صرف کرده باشد، دادگاه تنها در صورت موافقت او قرار استرداد را صادر میکند. توجه به این ظرائف نشان میدهد که حضور یک وکیل حقوقی در این فرآیند میتواند از بروز اشتباهات جبرانناپذیر جلوگیری کند.
انواع استرداد دعوی
استرداد دعوی بسته به مرحله دادرسی به سه نوع اصلی تقسیم میشود:
- استرداد قبل از جلسه اول دادرسی: در این حالت، پرونده از دستور خارج میشود و هیچ رأیی صادر نمیگردد.
- استرداد بعد از شروع رسیدگی و قبل از صدور حکم: در این وضعیت، دادگاه پس از استماع دلایل و با توجه به اینکه حقوق خوانده تضییع نشود، قرار رد دعوی صادر میکند.
- استرداد پس از صدور رأی: گاهی در مراحل بالاتر مانند تجدیدنظر یا فرجام، خواهان میتواند دعوی را مسترد کند که این امر منجر به مختومه شدن پرونده در آن مرجع میشود.
آثار هر نوع از استرداد بسته به زمان و شرایط متفاوت است و آگاهی از آن پیش از اقدام ضروری است.
آثار استرداد دعوی
نتیجه مستقیم استرداد دعوی، پایان یافتن جریان دادرسی است. با این حال، پیامدهای آن صرفاً به خاتمه رسیدگی محدود نمیشود. در برخی موارد، استرداد دعوی مانع از طرح مجدد همان موضوع میشود، خصوصاً اگر دادگاه «قرار رد دعوی» صادر کرده باشد.
از نظر مالی، هزینههای دادرسی معمولاً به نفع طرف مقابل یا دولت محاسبه میشود. همچنین، اگر استرداد در مراحل پایانی انجام شود، ممکن است جزئی از حقالوکاله یا خسارات محاکماتی نیز باید پرداخت شود.
از آنجا که استرداد میتواند بر حقوق خوانده اثر بگذارد، قانونگذار دقت زیادی در نحوه پذیرش آن در نظر گرفته است.
استرداد دعوی در امور کیفری
در مسائل کیفری، مفهوم استرداد دعوی تفاوتهایی اساسی با دعاوی حقوقی دارد. در پروندههای حقوقی، استرداد در اختیار خواهان است، اما در امور کیفری، حق استرداد شکایت تنها در جرایم قابل گذشت معنا دارد. یعنی در جرایمی که گذشت شاکی موجب سقوط دعوی میشود؛ مانند توهین، فحاشی یا ضربوجرحهای ساده.
اما در جرایم غیرقابل گذشت، مانند قتل عمد، سرقت مسلحانه یا جرایم مواد مخدر، استرداد شکایت تأثیری در جریان پرونده ندارد و دادستان به عنوان مدعیالعموم رسیدگی را ادامه میدهد. آگاهی از این تفاوتها برای افراد بسیار مهم است، زیرا تصور غلط از مفهوم استرداد میتواند موجب بروز مشکلات حقوقی شود.
استرداد دعوی در مرحله تجدیدنظر و دیوان عالی کشور
قانون امکان استرداد را در مرحله تجدیدنظر و دیوان عالی کشور نیز پیشبینی کرده است. اگر خواهان پیش از صدور رأی تجدیدنظر درخواست استرداد کند، پرونده مختومه میشود. اما آثار آن متفاوت از مرحله بدوی است، زیرا رأی صادره در مرحله نخست ممکن است پیش از استرداد اجرا شده باشد.
در دیوان عالی کشور نیز، اگر استرداد به صورت رسمی و مکتوب اعلام شود، دادگاه قرار ابطال رسیدگی را صادر میکند. در هر حال، استرداد در مراحل بالاتر معمولاً به معنای پذیرش ضمنی رأی بدوی است و باید با دقت و مشورت انجام شود.
نقش وکیل در استرداد دعوی
وکیل متخصص حقوقی نقش مهمی در تصمیمگیری و اجرای استرداد دعوی دارد. گاهی موکل از آثار احتمالی انصراف از دعوی آگاه نیست و ممکن است با یک تصمیم عجولانه فرصت طرح مجدد را از دست بدهد. حضور وکیل کیفری باعث میشود هر تصمیم مبتنی بر منافع واقعی موکل باشد.
وکیل میتواند لایحه استرداد دعوی را به صورت قانونی تنظیم و به دادگاه ارائه دهد تا هیچ شبهه حقوقی برای قاضی ایجاد نشود. همچنین با بررسی پرونده از منظر حقوقی، از تضییع حقوق موکل جلوگیری میکند. برای دریافت مشاوره با مؤسسه حقوقی راهیان عدالت وکلای مجرب از طریق شماره 09121304085 پاسخگوی سؤالات شما هستند.
پرسشهای متداول درباره استرداد دعوی
۱. آیا پس از استرداد دعوی میتوان مجدداً همان دعوی را مطرح کرد؟
در برخی موارد بله، اگر استرداد قبل از اولین جلسه باشد. در غیر این صورت، معمولاً امکان طرح مجدد وجود ندارد.
۲. در صورت استرداد، هزینه دادرسی بازگردانده میشود؟
خیر، هزینه دادرسی مسترد نمیگردد مگر در شرایط خاص.
۳. آیا استرداد نیاز به حضور در دادگاه دارد؟
اگر از طریق سامانه خدمات قضایی انجام شود، خیر؛ اما در جلسه دادرسی میتوان بهصورت شفاهی اعلام کرد.
۴. اگر وکیل بدون اجازه موکل دعوی را مسترد کند، چه میشود؟
در چنین شرایطی، اقدام وکیل فاقد اعتبار است مگر آنکه اختیار استرداد در وکالتنامه تصریح شده باشد.
نتیجهگیری
استرداد دعوی اقدامی قانونی و مهم است که در صورت بیاحتیاطی میتواند پیامدهای جبرانناپذیری داشته باشد. خواهان پیش از هر تصمیم باید از آثار حقوقی آن آگاه شود و با وکیل مشورت کند. مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با تجربه بالا در پروندههای دادرسی آماده است تا با ارائه مشاوره دقیق، شما را در مسیر درست هدایت نماید.
برای دریافت مشاوره فوری و حضوری با شماره 09121304085 تماس بگیرید.