اعتراض به حکم غیابی یکی از حقوق قانونی طرفین دعوا در نظام قضایی ایران است که به شخص محکومعلیه اجازه میدهد در صورت عدم حضور در جلسه رسیدگی، نسبت به رأی صادره واکنش نشان دهد. بسیاری از افراد نمیدانند که حکم غیابی قابل تجدیدنظر یا واخواهی است و برای اعتراض به آن، باید در مهلت مشخص و طبق مراحل قانونی اقدام کنند. در این مقاله به بررسی کامل شرایط، مهلت، مراحل و مدارک لازم برای اعتراض به حکم غیابی میپردازیم تا مسیر قانونی شما روشنتر شود.
یکی از چالشهای رایج در دعاوی حقوقی و کیفری، صدور حکم غیابی است. زمانیکه یکی از طرفین دعوا در جلسات دادرسی حاضر نمیشود یا لایحهای نیز تقدیم نمیکند، دادگاه بر اساس دلایل موجود، رأی خود را به صورت غیابی صادر میکند. این نوع رأی میتواند آثار حقوقی و مالی گستردهای برای فرد غایب به همراه داشته باشد؛ بهویژه اگر درباره اموال، حقوق یا آزادی شخص باشد.
به همین دلیل، آشنایی با مفهوم حکم غیابی و دانستن نحوه اعتراض به آن برای بسیاری از افراد حیاتی است. در واقع، قانونگذار برای حفظ عدالت، راههایی را برای اعتراض یا واخواهی نسبت به این گونه احکام در نظر گرفته تا اشخاص بتوانند از حقوق خود دفاع کنند.
در عمل، افرادی که از صدور حکم غیابی علیه خود مطلع میشوند، معمولاً با پرسشهایی مانند «مهلت اعتراض چقدر است؟» یا «چگونه میتوان حکم را باطل کرد؟» روبهرو هستند. در این شرایط، مشورت با وکیل اعتراض به حکم غیابی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا وکیل حقوقی میتواند با تنظیم لایحه قوی، بررسی دلایل و پیگیری قانونی، مسیر بازگشت حق را کوتاهتر کند.
برای دریافت مشاوره تخصصی در این زمینه میتوانید با مؤسسه حقوقی راهیان عدالت به شماره 09121304085 تماس بگیرید.
حکم غیابی چیست و در چه مواردی صادر میشود؟
بر اساس ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی، حکم زمانی غیابی شناخته میشود که خوانده یا متهم در هیچکدام از جلسات دادرسی حضور نیابد و لایحه دفاعیهای هم ارسال نکند، در حالیکه ابلاغ دادخواست و وقت دادرسی به او بهدرستی صورت گرفته باشد.
صدور چنین حکمی معمولاً در مواردی پیش میآید که یکی از طرفین دعوا از ابلاغ رسمی بیاطلاع مانده یا عمداً از حضور خودداری کرده است. دادگاه در این وضعیت، با بررسی مدارک خواهان و شواهد موجود، رأی خود را صادر میکند.
تفاوت حکم حضوری و غیابی در قانون
در احکام حضوری هر دو طرف دعوا فرصت دفاع و ارائه ادله دارند، در حالی که حکم غیابی در غیاب یکی از طرفین صادر میشود. تفاوت مهم این دو در امکان اعتراض است؛ زیرا حکم غیابی قابل واخواهی است اما حکم حضوری مستقیماً قابل تجدیدنظر است.
چه کسانی مشمول حکم غیابی میشوند؟
هر شخصی که در مقام خوانده یا متهم در پرونده حضور نداشته و دفاعی نکرده باشد، مشمول حکم غیابی میشود. حتی ممکن است فرد به علت تغییر نشانی یا بیاطلاعی از ابلاغ رسمی، در جریان پرونده نباشد. در چنین حالتی، واخواهی تنها راه بازگرداندن حق و بررسی مجدد موضوع در دادگاه است.
مهلت اعتراض به حکم غیابی چقدر است؟
قانون آیین دادرسی مدنی در ماده ۳۰۶، مدت و شرایط اعتراض به احکام غیابی را روشن بیان کرده است. مطابق مقررات، مهلت اعتراض برای افراد مقیم ایران ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی است. افرادی که خارج از کشور اقامت دارند، ۲ ماه فرصت دارند تا اعتراض خود را اعلام نمایند.
نحوه محاسبه مهلت اعتراض
زمان اعتراض از روز بعد از ابلاغ رأی به شخص یا وکیل وی محاسبه میشود. چنانچه ابلاغ واقعی نباشد (مثلاً رأی به صورت الصاقی یا به آدرس اشتباه ابلاغ شده باشد)، مهلت اعتراض از تاریخ اطلاع واقعی فرد آغاز میگردد.
آیا پس از پایان مهلت، امکان اعتراض وجود دارد؟
در برخی شرایط استثنایی، اگر فرد بتواند ثابت کند از ابلاغ حکم بیاطلاع بوده یا دلیل موجهی برای عدم اعتراض در موعد مقرر دارد، ممکن است دادگاه با تقاضای او موافقت کرده و اعتراض را بپذیرد. وکیل متخصص در این مواقع میتواند با تنظیم دادخواست مناسب، امکان بازنگری رأی را فراهم سازد.
برای بررسی دقیق مهلت و تنظیم لایحه اعتراض، مشورت با تیم وکلای مؤسسه حقوقی راهیان عدالت به شماره 09121304085 توصیه میشود.
نحوه اعتراض به حکم غیابی (مراحل گامبهگام)
اعتراض به حکم غیابی با ثبت دادخواست واخواهی آغاز میشود. این فرآیند شامل مراحل زیر است:
ثبت دادخواست واخواهی در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی
واخواهی باید از طریق دفاتر خدمات قضایی ثبت گردد و به دادگاهی ارسال شود که حکم غیابی را صادر کرده است. در این مرحله، مدارک شناسایی، تصویر رأی صادره و توضیح دلایل اعتراض پیوست میشود.
بررسی پرونده توسط قاضی و اجرای حکم جدید
پس از ثبت درخواست، پرونده به همان قاضی یا شعبه میرود تا دلایل اعتراض بررسی گردد. اگر قاضی تشخیص دهد دلایل منطقی است، جلسه رسیدگی تشکیل و دو طرف مجدداً دعوت میشوند تا دفاعیات خود را مطرح کنند.
مدارک لازم برای اعتراض به حکم غیابی
شامل تصویر حکم غیابی، مدارک احراز هویت، گواهی ابلاغ و مستندات دفاعی است. آمادهسازی این مدارک با کمک وکیل اعتراض میتواند از بروز اشتباه و رد درخواست جلوگیری کند.
تفاوت اعتراض به حکم غیابی
بسیاری از افراد این دو واژه را یکی میدانند، اما تفاوت مهمی میان آنها وجود دارد. واخواهی فقط نسبت به احکام غیابی قابل انجام است و در همان دادگاه بدوی مطرح میشود. تجدیدنظرخواهی اما بعد از رأی حضوری در دادگاه بالاتر بررسی میگردد.
چه زمانی میتوان پس از واخواهی، تجدیدنظر هم کرد؟
اگر پس از واخواهی رأی دادگاه به ضرر معترض باقی بماند، وی میتواند از همان رأی جدید تجدیدنظرخواهی کند. به این صورت، هر دو مرحله اعتراض و بازبینی قانونی طی میشود و امکان نقض رأی پیشین افزایش مییابد.
اعتراض به حکم غیابی در پروندههای کیفری
در پروندههای کیفری نیز ممکن است دادگاه در غیاب متهم، حکم را صادر کند. طبق قانون آیین دادرسی کیفری، شخص محکومعلیه غیابی میتواند ظرف ۲۰ روز از تاریخ اطلاع از حکم، واخواهی نماید.
تفاوت اعتراض در جرائم تعزیری و غیرتعزیری
در جرائم تعزیری مانند کلاهبرداری یا ضربوجرح، رأی غیابی معمولاً با واخواهی قابل اعتراض است. اما در جرائم غیرتعزیری (مثلاً حدود یا قصاص) روال متفاوت بوده و بسته به نوع جرم، نیازمند بررسی دقیقتر وکیل متخصص است.
آیا حضور متهم برای اعتراض ضروری است؟
متهم باید شخصاً یا از طریق وکیل دادخواست را ارائه کند. اگر در جلسه واخواهی نیز حاضر نشود، رسیدگی بر اساس اسناد موجود ادامه مییابد.
ابطال حکم غیابی با کمک وکیل
استخدام وکیل در اعتراض به حکم غیابی، نقشی حیاتی دارد. وکیل نهتنها بر مفاد قوانین آگاه است، بلکه میداند چه مدارکی بیشترین تأثیر را در تغییر رأی دارند.
وکیل اعتراض به حکم غیابی چه میکند؟
او ضمن تنظیم لایحه دقیق، دلایل موجهِ غیبت و اشتباه در صدور حکم را ارائه کرده و از حقوق موکل دفاع میکند.
مزایای داشتن وکیل در اعتراض به رأی غیابی
کاهش زمان دادرسی، جلوگیری از رد دادخواست، و افزایش احتمال نقض رأی ناعادلانه از مهمترین مزایا است. برای معرفی وکیل اعتراض به حکم غیابی میتوانید با مؤسسه راهیان عدالت تماس بگیرید: 09121304085
اعتراض به حکم غیابی طلاق
در دعاوی خانوادگی، بهویژه طلاق غیابی، معمولاً یکی از همسران در دادرسی حضور نمییابد و دادگاه رأی طلاق صادر میکند. شخص غایب میتواند پس از اطلاع از رأی، طبق قانون، اقدام به واخواهی کند.
مهلت و مدارک لازم برای اعتراض زن یا شوهر
برای اشخاص مقیم ایران، مهلت ۲۰ روز و برای مقیم خارج، ۲ ماه است. مدارک شامل تصویر حکم طلاق، سند ازدواج و مدارک هویتی است.
آیا حکم طلاق غیابی قابل بازگشت است؟
در صورت پذیرش اعتراض، دادگاه ممکن است رأی پیشین را لغو کرده و پرونده را مجدداً بررسی نماید. البته در برخی موارد که حکم قطعی شده، امکان ابطال به سادگی وجود ندارد.
سوالات متداول درباره اعتراض به حکم غیابی
❓ آیا میتوان پس از قطعی شدن حکم غیابی اعتراض کرد؟
در موارد استثنایی و با ارائه دلایل موجه، امکان اعاده دادرسی وجود دارد.
❓ اعتراض به حکم غیابی هزینه دارد؟
بله، هزینه دادرسی و ثبت دادخواست واخواهی مطابق تعرفه سالانه قوه قضاییه دریافت میشود.
❓ واخواهی چند بار قابل انجام است؟
تنها یکبار، مگر اینکه دعوی جدیدی در جریان باشد.
❓ آیا حکم غیابی در سوابق کیفری ثبت میشود؟
بله، تا زمانی که رأی قطعی یا نقض نشده باشد، در پرونده شخص درج میگردد.
برای دریافت پاسخ دقیقتر، کارشناسان مؤسسه حقوقی راهیان عدالت آماده ارائه مشاوره تخصصی هستند. ☎️ 09121304085