حکم حضوری

در هر دادرسی، صدور حکم نهایی دادگاه از مهم‌ترین مراحل رسیدگی قضایی است. احکام صادره ممکن است حکم حضوری یا حکم غیابی باشند، و تفاوت میان آن‌ها تأثیر مستقیمی بر شیوه اعتراض و اجرای رأی دارد.

حکم حضوری به حالتی اطلاق می‌شود که خوانده یا متهم در جریان رسیدگی حضور داشته و از مفاد دعوا آگاه است، بنابراین دادگاه رأی خود را با اطلاع طرف مقابل صادر می‌کند. این نوع حکم معمولاً از اعتبار بیشتری برخوردار است و امکان واخواهی نسبت به آن وجود ندارد.

در این مقاله، به تعریف، شرایط صدور، تفاوت با حکم غیابی و نیز نحوه اعتراض و تجدیدنظر در حکم حضوری می‌پردازیم. اگر در پایان خواندن این مطلب نیاز به مشاوره تخصصی داشتید، می‌توانید با وکلای موسسه حقوقی راهیان عدالت با شماره ۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵ تماس بگیرید تا بهترین مسیر حقوقی را پیش روی شما قرار دهند.

حکم حضوری چیست؟

بر اساس ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی، حکم دادگاه زمانی حضوری محسوب می‌شود که خوانده یا وکیل حقوقی تهران او در دادرسی حضور داشته باشد یا ابلاغ واقعی دادخواست و وقت رسیدگی برای او انجام شده باشد.

به زبان ساده، حکم حضوری رأیی است که دادگاه با حضور یا اطلاع خوانده از جریان دعوا صادر می‌کند. در این حالت، خوانده فرصت ارائه دفاع یا ارسال لایحه دفاعیه را داشته و بنابراین حکم صادره بر اساس موازین دادرسی عادلانه است.

در مقابل، حکم غیابی زمانی صادر می‌شود که خوانده باوجود ابلاغ صحیح، در دادگاه حاضر نشده و هیچ دفاعیه‌ای نیز ارسال نکرده باشد. اگرچه هر دو نوع حکم دارای آثار قانونی هستند، اما مسیر اعتراض و اجرا در آن‌ها متفاوت است.

به همین دلیل آشنایی با تعریف دقیق حکم حضوری برای هر فردی که درگیر دعاوی حقوقی یا کیفری است اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا بر نحوه پیگیری، اعتراض و حتی اجرای رأی اثر دارد.

شرایط صدور حکم حضوری

برای اینکه رأی دادگاه حکم حضوری محسوب شود، تحقق چند شرط قانونی ضروری است. مطابق ماده ۳۰۳ قانون آیین دادرسی مدنی و رویه قضایی، این شرایط عبارت‌اند از:

• ابلاغ واقعی دادخواست و وقت رسیدگی به خوانده انجام شده باشد.
• خوانده یا وکیل قانونی او در جلسه دادگاه حاضر شده باشد.
• خوانده لایحه دفاعیه ارسال کرده باشد و با این اقدام، اطلاع خود از جریان دادرسی را به‌طور رسمی اعلام کرده باشد.
• در دعاوی کیفری، حضور متهم در جلسه محاکمه یا آگاهی او از فرآیند رسیدگی الزامی است.

اگر هر یک از شرایط فوق محقق شود، دادگاه می‌تواند حکم حضوری صادر کند.
این شرایط نشان می‌دهد که فلسفه صدور حکم بر مبنای آگاهی و امکان دفاع کامل برای طرف مقابل است. درواقع قانون‌گذار می‌کوشد از تضییع حقوق افراد جلوگیری کند و رأیی صادر شود که هر دو طرف دعوا از مفاد آن مطلع باشند.

تفاوت حکم حضوری و غیابی

در دعاوی حقوقی، تمایز میان حکم حضوری و غیابی نقش مهمی در روند اعتراض و اجرای رأی دارد. جدول زیر تفاوت‌های اصلی این دو نوع حکم را به‌طور خلاصه نشان می‌دهد:

شناخت تفاوت حکم حضوری و غیابی اهمیت زیادی دارد، زیرا نوع حکم مسیر اعتراض، واخواهی و تجدیدنظر را مشخص می‌کند.
در عمل، بسیاری از افراد به دلیل عدم آگاهی از نوع حکم، فرصت‌های قانونی اعتراض یا اجرای صحیح رأی را از دست می‌دهند. ازاین‌رو توصیه می‌شود در صورت دریافت هرگونه رأی دادگاه، با وکیل متخصص در دعاوی مدنی مشورت نمایید تا از حقوق خود به‌درستی دفاع کنید.

اعتراض و تجدیدنظر در حکم حضوری

برخلاف حکم غیابی که قابل واخواهی است، حکم حضوری تنها از طریق تجدیدنظرخواهی قابل اعتراض می‌باشد. به عبارتی، واخواهی مخصوص احکامی است که در غیاب خوانده صادر شده‌اند؛ اما در حکم حضوری، قانون فقط مسیر تجدیدنظر را پیش‌بینی کرده است.

مطابق قانون، مهلت تجدیدنظر برای اشخاص مقیم ایران ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی و برای افراد مقیم خارج از کشور دو ماه از همان تاریخ است. در این مرحله، شخص معترض باید دلایل قانونی خود را به دادگاه تجدیدنظر اعلام کند. ارائه استدلال حقوقی و مدارک مستند اهمیت زیادی دارد، زیرا دادگاه تجدیدنظر تنها در صورت مشاهده ایراد در استدلال یا نقص در مراحل دادرسی، رأی را نقض یا اصلاح می‌کند.

ازآنجاکه نگارش لایحه تجدیدنظر نیاز به دانش حقوقی دقیق دارد، پیشنهاد می‌شود پیش از پایان مهلت قانونی، با وکیل متخصص در اعتراض به حکم مشاوره نمایید.
📞 برای دریافت مشاوره می‌توانید هم‌اکنون با شماره ۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵ تماس بگیرید. وکلای مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با بررسی پرونده شما، بهترین مسیر برای طرح تجدیدنظر را مشخص خواهند کرد تا حقی از شما ضایع نشود.

آثار حکم حضوری

بعد از صدور حکم حضوری، آثار حقوقی و اجرایی متعددی بر آن مترتب می‌شود. نخست اینکه اجرای این حکم منوط به قطعیت آن است، مگر در مواردی که قانون اجازه اجرای موقت داده باشد.
در صورتی که هیچ‌یک از طرفین در مهلت قانونی نسبت به رأی اعتراض یا تجدیدنظرخواهی نکنند، حکم حضوری به‌صورت قطعی درآمده و لازم‌الاجرا خواهد شد. در این صورت، خواهان می‌تواند از دادگاه اجرای احکام، صدور اجراییه را درخواست کند.

در دعاوی مالی، اجرای حکم مستلزم صدور اجراییه و ابلاغ آن به محکوم‌علیه است و پس از آن، اموال یا حقوق مربوط مطابق قانون توقیف و اجرا می‌شود.
از سوی دیگر، قطعی شدن حکم حضوری به معنای پایان دادرسی در مرحله بدوی است، مگر آنکه رأی قابلیت فرجام داشته باشد که در این صورت، مرحله رسیدگی در دیوان عالی کشور دنبال می‌شود.
این فرایندها نشان می‌دهد که درک دقیق آثار حکم حضوری برای طرفین دعوا، چه در دعاوی مدنی و چه در پرونده‌های کیفری، اهمیت بالایی دارد.

سوالات متداول درباره حکم حضوری

۱. آیا حکم حضوری در پرونده کیفری نیز صادر می‌شود؟
بله. در دعاوی کیفری نیز ممکن است دادگاه در حضور متهم یا با اطلاع او از روند محاکمه، رأی را به‌صورت حضوری صادر کند.

۲. اگر شخص در دادگاه حاضر شود اما دفاعی نکند، آیا حکم حضوری صادر می‌شود؟
بله. صرف حضور یا اطلاع از جلسه رسیدگی برای حضوری بودن حکم کافی است، حتی اگر خوانده هیچ دفاعی ارائه ندهد.

۳. آیا حکم حضوری قابل فرجام‌خواهی است؟
در مواردی که رأی از نوع قابل فرجام باشد (مانند احکام قطعی مالی با نصاب معین یا دعاوی خانواده خاص)، حکم نیز می‌تواند در دیوان عالی کشور مورد فرجام‌خواهی قرار گیرد.

۴. تفاوت اعتراض و تجدیدنظر در حکم حضوری چیست؟
تجدیدنظر فرایندی رسمی در مرحله بالاتر قضایی است که به بررسی ماهوی و شکلی رأی می‌پردازد، درحالی‌که واخواهی فقط نسبت به احکام غیابی امکان‌پذیر است. بنابراین، در حکم حضوری تنها روش قانونی اعتراض، تجدیدنظر است.

مشاوره با وکیل متخصص حکم حضوری

در این مقاله دریافتیم که حکم حضوری رأیی است که در حضور خوانده یا با اطلاع او از دادرسی صادر می‌شود. تحقق شرایطی مانند ابلاغ واقعی و حضور در جلسه رسیدگی از الزامات صدور این حکم است. تفاوت آن با حکم غیابی در مسیر اعتراض و واخواهی آشکار است.

چنانچه نسبت به رأی صادره از دادگاه اعتراض دارید یا نیاز به بررسی امکان تجدیدنظرخواهی دارید، گفت‌وگو با وکیل دعاوی مدنی بهترین تصمیم است.

مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با سابقه درخشان در پیگیری پرونده‌های تجدیدنظر و اعتراض به احکام حضوری، آماده ارائه مشاوره تخصصی به شماست. برای دریافت نوبت مشاوره می‌توانید با شماره ۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵ تماس بگیرید.