در هر جامعهای، کار رابطهای دوطرفه میان کارگر و کارفرماست که باید بر پایه عدالت و قانون تنظیم شود. حقوق کار شاخهای از قوانین است که برای حمایت از هر دو طرف تدوین شده تا از تضییع حقوق شغلی جلوگیری کند. این حوزه، ستون فقرات روابط کاری منصفانه را تشکیل میدهد و شامل مقرراتی درباره مزد، بیمه، مرخصی، امنیت شغلی، و شرایط خاتمه همکاری است.
از نگاه اقتصادی و اجتماعی، اجرای صحیح حقوق کار سبب افزایش بهرهوری، آرامش محیط کار و کاهش اختلافات میشود.
قانون کار جمهوری اسلامی ایران با هدف توازن بین منافع کارگر و کارفرما تنظیم شده است و پایه اصلی روابط کاری محسوب میگردد. آشنایی با مفاد این قانون، برای همه مشاغل ضروری است، زیرا ناآشنایی با مقررات، یکی از علل اصلی بروز شکایت در اداره کار و هیأت حل اختلاف است.
حقوق کار چیست؟
حقوق کار مجموعهای از قواعد و مقررات است که رابطه میان کارگر و کارفرما را تبیین میکند و حقوق متقابل آنان را تعیین مینماید. این قواعد بر اساس قانون کار مصوب سال ۱۳۶۹ و اصلاحات بعدی آن تنظیم شده است.
هدف اصلی قانونگذار از وضع این قواعد، برقراری عدالت شغلی و حمایت از گروههایی است که ممکن است در روابط کاری در موقعیت ضعیفتری قرار گیرند. در همین راستا، قانون کار شامل حقوقی چون دریافت مزد منصفانه، بهرهمندی از بیمه، امنیت و بهداشت محیط کار و شرایط مناسب کاری است.
در کنار حمایت از کارگر، حقوق کار به کارفرما نیز اختیار اعمال نظم و نظارت را اعطا کرده است، تا انجام صحیح کار تضمین شود. در واقع، این قانون با ایجاد تعادل میان آزادی اقتصادی و مصالح اجتماعی، چارچوبی مطمئن برای فعالیتهای شغلی ایجاد میکند. مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با تکیه بر دانش وکلای متخصص، میتواند این چارچوب حقوقی را برای هر دو طرف بهدرستی تبیین کند.
حقوق کارگر در قانون کار
قانون کار بهطور ویژه از حقوق کارگران حمایت میکند، چراکه آنان معمولاً در موقعیت اقتصادی ضعیفتری نسبت به کارفرما قرار دارند. مهمترین حقوق کارگر به شرح زیر است:
دریافت دستمزد قانونی: کارگر باید مطابق مصوبات شورای عالی کار، حداقل دستمزد و مزایای مربوط را دریافت کند. پرداخت کمتر از حداقل حقوق، تخلف محسوب میشود.
بیمه تأمین اجتماعی: کارفرما موظف است از اولین روز اشتغال، کارگر را نزد سازمان تأمین اجتماعی بیمه کند. عدم بیمه، جرم اداری محسوب میشود.
مرخصی و اضافهکاری: کارگران حق بهرهمندی از مرخصی سالیانه، استعلاجی و استحقاقی دارند. ساعات کاری بیش از حد مجاز نیز باید با اضافهکار محاسبه گردد.
امنیت شغلی: اخراج کارگر تنها در مواردی که قانون مشخص کرده مجاز است. هر نوع اخراج خودسرانه، قابل شکایت در مراجع کارگری است.
سنوات و مزایای پایان کار: در هنگام خاتمه همکاری، کارگر حق دریافت سنوات، مزایای مانده مرخصی و سایر مطالبات را دارد.
در صورت تضییع هر یک از این حقوق، کارگر میتواند به اداره کار مراجعه کند و با کمک وکیل متخصص در حقوق کار، از حقوق خود دفاع نماید.
حقوق کارفرما در روابط کاری
قانون تنها مدافع کارگر نیست؛ بلکه حقوق کارفرما را نیز محترم میشمارد. کارفرما مسئول تأمین کار، پرداخت مزایا، و حفظ سلامت کارکنان است، اما در مقابل از اختیارات قانونی برخوردار میباشد:
نظارت بر انجام کار: کارفرما میتواند بر کیفیت، زمان و نحوه اجرای وظایف نظارت کند تا بهرهوری افزایش یابد.
اعمال آییننامه انضباطی: هر کارگاه موظف است آییننامه انضباطی مصوب وزارت کار داشته باشد. اجرای دقیق آن برای حفظ نظم الزامی است.
اخطار و تذکر قانونی: در صورت تخلف کارگر، کارفرما میتواند تذکر شفاهی یا کتبی بدهد و در صورت تکرار تخلف، طبق ماده ۲۷ قانون کار اقدام نماید.
فسخ قرارداد در موارد مجاز: در صورت تخلف جدی و تأیید هیأت تشخیص یا شورای اسلامی کار، کارفرما حق فسخ قرارداد را دارد.
آگاهی از قوانین موجب میشود که کارفرما از اشتباهاتی که منجر به محکومیت در مراجع کارگری میشود، پرهیز کند.
حقوق کار در قرارداد کار
قرارداد کار، زیربنای رابطه کاری است و تعیینکننده بسیاری از حقوق و تکالیف طرفین. در هر قرارداد باید موارد زیر بهطور شفاف ذکر شود:
- نوع شغل و شرح وظایف
- میزان دستمزد و نحوه پرداخت
- مدت قرارداد (موقت یا دائم)
- شرایط فسخ و خاتمه همکاری
اما برخی از حقوق کار را نمیتوان با قرارداد از بین برد یا کاهش داد. بهعنوان نمونه، کارگر نمیتواند حق بیمه، حداقل دستمزد یا مرخصی سالانه خود را حتی با امضای قرارداد از خود سلب کند، زیرا این حقوق از نوع حقوق آمره (الزامآور) هستند.
بنابراین تنظیم قرارداد باید با کمک وکیل آشنا به قوانین کار انجام شود تا منافع هیچ یک از طرفین دچار آسیب نگردد.
تضییع حقوق کار و راههای قانونی پیگیری
در مواردی ممکن است یکی از طرفین به تعهدات خود عمل نکند و حقوق طرف مقابل نقض شود. برای حل این موارد، قانون کار مسیر مشخصی تعیین کرده است:
شکایت به اداره کار: نخستین گام، مراجعه به اداره کار محل اشتغال و تنظیم دادخواست رسمی است.
رسیدگی در هیأت تشخیص: این هیأت متشکل از نماینده کارگر، کارفرما و دولت است که پس از بررسی مدارک، رأی اولیه را صادر میکند.
اعتراض در هیأت حل اختلاف: در صورت اعتراض هر یک از طرفین به رأی صادره، پرونده در هیأت حل اختلاف بررسی میشود. این رأی نهایی و لازمالاجراست.
در تمام این مراحل، حضور مشاور یا وکیل حقوق کار موجب تسریع رسیدگی و افزایش احتمال کسب نتیجه مطلوب میشود.
نقش وکیل در دعاوی حقوق کار
وکیل متخصص قانون کار نقش میانجی قانونی و فنی میان دو طرف را ایفا میکند.
وظایف اصلی وکیل در این دعاوی عبارت است از:
- دفاع از حقوق کارگر: تهیه دادخواست دقیق، ارائه مدارک لازم و حضور در جلسات رسیدگی برای اثبات ادعا.
- دفاع از حقوق کارفرما: ارائه مستندات مبنی بر رعایت ضوابط قانونی از سوی کارفرما جهت جلوگیری از صدور رأی ناعادلانه.
- جلوگیری از خسارتهای مالی و اعتباری: اشتباه در ارائه مدارک یا اظهار نادرست ممکن است به ضرر جدی یکی از طرفین بیانجامد.
مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با تیمی از وکلای متخصص در حقوق کار، آماده ارائه مشاوره حقوقی و پیگیری تمامی پروندههای مرتبط با روابط کاری است. برای دریافت مشاوره فوری میتوانید با شماره 📞 09121304085 تماس بگیرید و از راهنمایی دقیق بهرهمند شوید.
پرسشهای متداول
۱. آیا کارگر بدون قرارداد مکتوب نیز مشمول حقوق کار میشود؟
بله، حتی در صورت نبود قرارداد کتبی، اثبات رابطه کاری از طریق شهادت شهود یا مدارک پرداخت حقوق ممکن است.
۲. آیا کارفرما میتواند حقوق کارگر را کمتر از حداقل مصوب پرداخت کند؟
خیر، پرداخت کمتر از حداقل حقوق سال جاری تخلف محسوب میشود و کارگر میتواند شکایت کند.
۳. چطور میتوان تضییع حقوق کار را اثبات کرد؟
ارائه فیش حقوقی، پیامهای کاری، کارت حضور و گواهی همکاران از جمله مدارک معتبر هستند.
۴. آیا سنوات برای همکاری کمتر از یک سال تعلق میگیرد؟
بله، سنوات بر مبنای مدت واقعی اشتغال محاسبه خواهد شد.
۵. آیا حضور وکیل در اداره کار الزامی است؟
خیر، اما استفاده از وکیل موجب تقویت پرونده و کاهش احتمال اشتباه در روند دادرسی میشود.
جمع بندی
حقوق کار، تضمینکننده عدالت و توازن در روابط میان کارگر و کارفرماست. آگاهی از این قوانین، مهمترین ابزار برای پیشگیری از اختلاف و دفاع در مراجع قانونی است. بیتوجهی به ضوابط ممکن است موجب خسارات مالی و حتی تعلیق فعالیتهای کاری شود.
اگر حقوق شما بهعنوان کارگر یا کارفرما رعایت نشده است، بهترین اقدام، مشاوره با وکیل متخصص در حوزه حقوق کار است.
مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با تجربه فراوان در پروندههای کارگری و کارفرمایی، آماده ارائه خدمات مشاوره و پیگیری قانونی میباشد.
برای رزرو وقت مشاوره یا طرح پرسشهای خود همین حالا تماس بگیرید:
09121304085