در محیط کار، گاهی به دلایل مختلف، کارفرما تصمیم به اخراج کارگر میگیرد. اما طبق قانون کار ایران، اخراج باید بر اساس شرایط و ضوابط مشخصی انجام شود و هر اقدامی خارج از این چارچوب، میتواند اخراج غیرقانونی کارگر محسوب گردد. بسیاری از کارگران و کارفرمایان با مقررات دقیق قانون کار در این زمینه آشنایی ندارند و همین ناآگاهی سبب بروز اختلافات متعدد در اداره کار میشود.
شناخت قوانین مرتبط با اخراج، هم برای پیشگیری از تضییع حقوق کارگر و هم برای دفاع از کارفرما اهمیت زیادی دارد. این محتوا به صورت گامبهگام بررسی میکند که اخراج قانونی چگونه انجام میشود، در چه مواردی غیرقانونی است، و هر طرف چه حقوق و تکالیفی دارد.
اخراج کارگر چیست؟
اخراج کارگر به معنای خاتمه یکطرفه رابطه کاری از سوی کارفرما، بدون توافق با کارگر است. طبق قانون، هرگونه پایان همکاری الزاماً اخراج محسوب نمیشود. قانون کار بین مفاهیم «فسخ قرارداد»، «پایان مدت قرارداد موقت» و «اخراج» تفاوت قائل است.
به عنوان مثال، در قراردادهای موقت، با اتمام مدت قرارداد، رابطه کاری به طور خودکار پایان مییابد و این وضعیت اخراج محسوب نمیشود. اما اگر کارفرما قبل از موعد مقرر یا بدون دلیل موجه اقدام به قطع همکاری کند، عمل او اخراج تلقی میشود.
مطابق قانون کار جمهوری اسلامی ایران، اخراج تنها زمانی مجاز است که کارگر در انجام وظایف خود کوتاهی کرده یا آییننامه انضباطی محل کار را نقض کرده باشد و پس از دریافت اخطار کتبی، همچنان به رفتار خود ادامه دهد. در غیر این صورت، اخراج فاقد وجاهت قانونی خواهد بود.
شرایط قانونی اخراج کارگر
برای آنکه اخراج از نظر قانون معتبر باشد، رعایت چند شرط ضروری است:
۱. تخلف انضباطی مؤثر:
کارفرما باید بتواند تخلفی جدی از سوی کارگر را ثابت کند، مانند غیبت غیرموجه مکرر، بیانضباطی آشکار، یا خسارت وارد کردن به ابزار کار.
۲. تذکر کتبی قبلی:
طبق قانون، قبل از اخراج، کارفرما موظف است حداقل یک تذکر کتبی رسمی به کارگر بدهد و فرصت اصلاح رفتار را فراهم کند.
۳. نظر مثبت شورای اسلامی کار یا هیأت تشخیص:
در کارگاههایی که شورا یا نماینده کارگر وجود دارد، اخراج باید با موافقت نهاد مذکور انجام گیرد. در غیاب آن، تصمیم به اخراج با
تأیید هیأت تشخیص اداره کار معتبر است.
۴. رعایت آییننامه انضباطی:
هر کارگاه دارای آییننامهای مصوب وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی است. تخطی از آییننامه، تنها در صورت درج دقیق در قرارداد یا اطلاع کتبی به کارگر میتواند مبنای اخراج قرار گیرد.
موارد اخراج غیرقانونی کارگر
اخراج در شرایط زیر غیرقانونی است و کارگر میتواند به اداره کار شکایت کند:
- اخراج بدون دلیل موجه: صرف اختلاف شخصی یا نظر کارفرما درباره عملکرد، دلیل قابلقبول حقوقی نیست.
- اخراج بدون رأی مراجع قانونی: اگر کارفرما بدون کسب نظر هیأت تشخیص اقدام به خاتمه همکاری کند، تخلف انجام داده است.
- اخراج بدون پرداخت حقوق و مزایا: کارگر حتی در صورت تخلف نیز مستحق دریافت مطالبات، حقوق معوقه، سنوات و بیمه است.
- اخراج در قراردادهای موقت بدون مجوز: تا زمان پایان مدت قرارداد، کارفرما نمیتواند به طور یکطرفه آن را خاتمه دهد مگر در موارد خاص قانونی.
در این موقعیتها، کارگر حق دارد شکایت کند و در بسیاری از پروندهها، هیأت حل اختلاف حکم بازگشت به کار یا پرداخت خسارت صادر میکند.
حقوق کارگر پس از اخراج
پس از اخراج، کارگر همچنان حقوق قانونی خود را حفظ میکند و میتواند موارد زیر را مطالبه نماید:
حق شکایت به اداره کار: هر کارگر در صورت اخراج ناعادلانه، ظرف مدت ۳۰ روز از تاریخ اخراج باید به اداره کار مراجعه کند.
پرداخت حقوق معوقه: کارفرما موظف است آخرین دستمزد و مزایای کارگر را تسویه کند.
دریافت سنوات و بیمه: حتی در صورت تخلف، مستحق دریافت سنوات کارگر و سابقه بیمه برای مدت اشتغال خود است.
مطالبه خسارت یا بازگشت به کار: در صورت احراز غیرقانونی بودن اخراج، هیأت میتواند حکم بازگشت به کار یا غرامت معادل چند ماه حقوق صادر کند.
مراحل شکایت از اخراج کارگر
برای پیگیری حقوق خود پس از اخراج، بهتر است کارگر مسیر زیر را دنبال کند:
ثبت دادخواست در اداره کار: با تکمیل فرم مخصوص و ارائه مدارک مانند فیش حقوقی یا قرارداد.
رسیدگی در هیأت تشخیص: این هیأت متشکل از نماینده کارگر، کارفرما و اداره کار است که مدارک و اظهارات طرفین را بررسی میکند.
اعتراض در هیأت حل اختلاف: اگر هر یک از طرفین به رأی هیأت تشخیص اعتراض داشته باشد، میتواند موضوع را در هیأت حل اختلاف مطرح کند. رأی این هیأت قطعی است.
در این روند، حضور بهترین وکیل حقوقی میتواند اثربخش و تعیینکننده باشد.
دفاع کارفرما در پرونده اخراج کارگر
کارفرما نیز در برابر شکایت کارگر دارای حق دفاع قانونی است. برای موفقیت، باید بتواند موارد زیر را اثبات کند:
- تخلف مشخص و مؤثر کارگر با مدارک مستند مانند گزارشها و فرمهای تذکر.
- رعایت تشریفات قانونی و آییننامهها.
- تأیید مرجع قانونی قبل از اجرای اخراج.
اگر کارفرما بیدلیل و بدون مدرک مستند کارگر را اخراج کرده باشد، در برابر اداره کار مسئول شناخته میشود. اما چنانچه مدارک کافی ارائه کند و فرایندها را صحیح طی کرده باشد، هیأت تشخیص معمولاً رأی به صحت اخراج میدهد.
نقش وکیل در پرونده اخراج کارگر
پروندههای مرتبط با اخراج یکی از حساسترین موضوعات در قانون کار هستند. یک اشتباه در تنظیم دادخواست یا ارائه مدارک میتواند نتیجه پرونده را بهطور کامل تغییر دهد.
وکیل متخصص در این زمینه میتواند در چند مرحله به طرفین کمک کند:
- تنظیم دادخواست حرفهای: درج دقیق دلایل و مدارک موجب تسریع در بررسی پرونده میشود.
- دفاع در جلسات اداره کار: حضور وکیل از بروز اشتباهات گفتاری یا تناقض در اظهارات جلوگیری میکند.
- افزایش احتمال بازگشت به کار یا دریافت خسارت: تجربه وکیل در پروندههای مشابه، مسیر موفقیت را کوتاهتر میکند.
مشاوران مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با تجربه گسترده در پروندههای اخراج کارگر آماده ارائه مشاوره تخصصی و دفاع از حقوق کارگران و کارفرمایان هستند. برای ارتباط مستقیم کافیست با شماره 📞 09121304085 تماس بگیرید.
پرسشهای متداول
۱. آیا کارفرما میتواند هر زمان که بخواهد کارگر را اخراج کند؟
خیر، اخراج تنها در صورت وجود تخلف جدی و تأیید هیأت قانونی مجاز است.
۲. اگر کارگر بدون دلیل موجه اخراج شود چه باید بکند؟
باید ظرف ۳۰ روز به اداره کار شکایت کرده و تقاضای بازگشت به کار یا دریافت خسارت کند.
۳. آیا در اخراج، کارگر از دریافت سنوات محروم میشود؟
خیر، پرداخت سنوات ارتباطی به نوع خاتمه همکاری ندارد و حق مسلم کارگر است.
۴. آیا اخراج در دوره آزمایشی قانونی است؟
بله، در دوره آزمایشی هر طرف میتواند همکاری را خاتمه دهد، اما مزایای مربوط تا آن زمان باید پرداخت شود.
۵. برای اثبات غیرقانونی بودن اخراج چه مدارکی لازم است؟
قرارداد کار، پیامهای رسمی، برگههای حضور و گواهی همکاران از مدارک مؤثر در رسیدگی هستند.
جمع بندی
اخراج کارگر یکی از پیچیدهترین مباحث قانون کار است که نیازمند آگاهی دقیق از حقوق و تکالیف دو طرف میباشد.
عدم رعایت تشریفات قانونی میتواند برای کارفرما خسارت مالی به همراه داشته باشد و برای کارگر نیز منجر به از دست رفتن حقوق قانونی شود.
اگر شما به عنوان کارگر بهصورت ناگهانی یا بدون دلیل موجه اخراج شدهاید یا به عنوان کارفرما با شکایت کارگر روبهرو هستید، پیشنهاد میشود پیش از هر اقدامی با وکیل متخصص قانون کار گفتگو نمایید.
مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با ارائه مشاوره تخصصی و حضور مؤثر در جلسات اداره کار، از حقوق شما دفاع خواهد کرد.
برای دریافت مشاوره فوری، همین حالا با شماره 09121304085 تماس بگیرید.