در بسیاری از پروندههای حقوقی و کیفری، ممکن است حکم غیابی صادر شود. این زمانی اتفاق میافتد که خوانده (شخصی که علیه او دعوا طرح شده است) در هیچکدام از جلسات دادگاه حاضر نشود و در عین حال دادخواست به او به صورت قانونی ابلاغ شده باشد. در چنین شرایطی، دادگاه برای حفظ جریان دادرسی، به استناد قانون، رأی خود را صادر میکند که آن را «حکم غیابی» مینامند.
هرچند حکم غیابی از نظر قانونی معتبر است، اما قانونگذار برای حفظ حقوق خوانده، راهی برای اعتراض و واخواهی پیشبینی کرده است. در این مقاله از مؤسسه حقوقی راهیان عدالت، ابتدا مفهوم و تعریف حکم غیابی را بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی توضیح میدهیم، سپس شرایط صدور، تفاوت آن با حکم حضوری و مراحل اعتراض و واخواهی را با مثالهای کاربردی بررسی خواهیم کرد.
اگر با چنین رأیی مواجه شدهاید، مطالعه کامل این مطلب کمک میکند تا بدانید چگونه باید به این حکم اعتراض کنید.در پایان نیز توضیح داده خواهد شد که برای پیگیری مؤثر و درست موضوع، بهتر است با وکیل اعتراض به حکم غیابی تماس بگیرید. شماره تماس مشاوره تخصصی مؤسسه حقوقی راهیان عدالت: 📞 ۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵.
حکم غیابی چیست؟
حکم غیابی به رأیی گفته میشود که در نبود خوانده صادر میشود، مشروط بر آنکه دادخواست به او به شکل قانونی ابلاغ شده باشد. طبق ماده ۳۰۵ قانون آیین دادرسی مدنی، حکم دادگاه علیه خواندهای که در هیچیک از جلسات رسیدگی شرکت نکرده و لایحه دفاعیهای نیز ارسال ننموده، غیابی محسوب میشود.
به بیان ساده، دادگاه زمانی این حکم صادر میکند که تمام تشریفات ابلاغ رعایت شده، ولی خوانده بدون ارائه دفاعیه، در جلسات حضور نیافته است. برای نمونه، فرض کنید شخصی بابت مطالبه وجه چک به دادگاه شکایت کرده و خوانده علیرغم دریافت ابلاغ، در هیچ جلسهای شرکت نمیکند. در این صورت، قاضی با توجه به اسناد موجود و دلایل خواهان، حکم غیابی محکومیت خوانده را صادر میکند.
بدیهی است این حکم بلافاصله قابل اجرا نیست، زیرا قانون برای دفاع از حقوق غایب، به او فرصت واخواهی داده است تا بتواند در صورت عدم اطلاع، اعتراض خود را ارائه کند.
شرایط صدور حکم غیابی
قانون آیین دادرسی مدنی شرایط مشخصی برای صدور رای غیابی پیشبینی کرده است. مهمترین شرایط صدور حکم غیابی طبق قانون عبارت است از:
- ابلاغ قانونی دادخواست: نخستین شرط آن است که دادخواست یا اخطاریهها به صورت قانونی به خوانده ابلاغ شده باشند؛ یعنی از طریق ابلاغ قضایی یا سامانه ثنا. در صورت ابلاغ واقعی، دادگاه فرض را بر اطلاع خوانده میگذارد.
- عدم حضور در جلسه: اگر خوانده علیرغم ابلاغ قانونی، در جلسه دادگاه شرکت نکند، یکی دیگر از شرایط تحقق دادگاه برای صدور حکم غیابی فراهم میشود.
- عدم ارسال لایحه: حتی اگر شخص در جلسه حاضر نشود ولی دفاعیه کتبی ارسال کند، رأی صادره غیابی نخواهد بود.
- امکان رسیدگی بدون حضور خوانده: تشخیص نهایی بر عهده دادگاه است که در صورت کافی بودن مدارک موجود، رأی را صادر کند.
بنابراین، اگر هر یک از این شرایط ناقص باشد، حکم غیابی صادر نمیشود و رأی صادره حضوری تلقی میگردد.
اعتراض و واخواهی به حکم غیابی
مطابق با ماده ۳۰۶ قانون آیین دادرسی مدنی، خواندهای که علیه او حکم غیابی صادر شده است، میتواند ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی نسبت به آن واخواهی کند. در صورتی که فرد در خارج از کشور اقامت داشته باشد، مهلت واخواهی ۲ ماه از تاریخ ابلاغ خواهد بود.
مراحل واخواهی به این صورت است که خوانده باید ضمن تقدیم دادخواست واخواهی به همان دادگاهی که رأی غیابی را صادر کرده، دلایل و مستندات خود را ارائه دهد. دادگاه پس از ثبت واخواهی، جلسه جدیدی تشکیل داده و به موضوع رسیدگی مجدد میکند. اگر دلایل کافی برای دفاع ارائه شود، حکم غیابی لغو و رأی جدید صادر خواهد شد. اگر واخواهی پذیرفته نشود، حکم اولیه قطعی و لازمالاجرا میگردد.
توصیه میشود برای تنظیم دادخواست و دفاع اصولی در مراحل اعتراض یا واخواهی، از تجربه و دانش وکیل کیفری تهران استفاده کنید. مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با ارائه مشاوره تخصصی، شما را در تمام مراحل همراهی میکند. جهت دریافت مشاوره تلفنی با شماره 📞 ۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵ تماس بگیرید.
آثار حکم غیابی
آثار و نتایج حکم غیابی بسته به نوع دعوا (مدنی یا کیفری) متفاوت است:
- در دعاوی مالی: پس از قطعی شدن رأی یا پایان مهلت واخواهی، میتوان از دادگاه تقاضای صدور اجراییه کرد تا طلب خواهان وصول شود.
- در دعاوی کیفری: اجرای مجازات منوط به قطعیت حکم است. چنانچه واخواهی شده باشد، اجرای حکم تا زمان پایان رسیدگی به اعتراض متوقف میشود.
- در دعاوی خانوادگی و حقوقی: مثلاً در طلاق یا مطالبه مهریه، اجرای حکم غیابی پس از قطعیت قابل پیگیری خواهد بود.
بنابراین، آگاهی از آثار این حکم به شما کمک میکند در برابر اقدامات اجرایی احتمالی از حقوق خود دفاع کنید.
تفاوت حکم غیابی و حکم حضوری
| ویژگی | حکم حضوری | حکم غیابی |
|---|---|---|
| حضور خوانده | دارد | ندارد |
| امکان واخواهی | ندارد | دارد |
| مهلت اعتراض | ۲۰ روز برای تجدیدنظر | ۲۰ روز برای واخواهی |
| آثار قانونی | پس از قطعی شدن قابل اجراست | تا زمان پایان مهلت اعتراض، قابل واخواهی است |
توضیح این تفاوتها اهمیت زیادی دارد، زیرا بسیاری از اشخاص تصور میکنند هر رأی صادره در غیاب آنها الزاماً قطعی است، در حالی که قانونگذار با تعیین حق واخواهی، این فرصت را فراهم کرده تا فرد بتواند از خود دفاع کند. در نتیجه، آشنایی با این تفاوتها نهتنها سبب حفظ حقوق خوانده میشود، بلکه از بروز اشتباهات اجرایی نیز جلوگیری میکند.
سوالات متداول درباره حکم غیابی
۱. آیا هر عدم حضوری در دادگاه منجر به حکم غیابی میشود؟
خیر، تنها زمانی رأی غیابی صادر میشود که علاوه بر عدم حضور، هیچ دفاعیه کتبی هم ارسال نشده باشد.
۲. مهلت واخواهی چند روز است؟
۲۰ روز از تاریخ ابلاغ حکم برای افراد مقیم ایران، و دو ماه برای افراد مقیم خارج از کشور.
۳. تفاوت تجدیدنظر و واخواهی چیست؟
واخواهی اعتراض خود خوانده به حکم غیابی در همان دادگاه صادرکننده است، اما تجدیدنظر در دادگاه بالاتر صورت میگیرد.
۴. آیا میتوان حکم غیابی را لغو کرد؟
در صورت ارائه دلایل موجه در مرحله واخواهی، دادگاه میتواند حکم اولیه را نقض یا تغییر دهد.
مشاوره با وکیل متخصص حکم غیابی
صدور حکم غیابی امری رایج در محاکم است؛ اما آگاهی از حقوق قانونی در این زمینه میتواند از تضییع حق جلوگیری کند. اگر علیه شما حکمی صادر شده و در زمان دادرسی غایب بودهاید، سریعاً برای ثبت واخواهی اقدام کنید.
مؤسسه حقوقی راهیان عدالت با وکلای باتجربه در زمینه اعتراض به حکم غیابی، آماده ارائه مشاوره تخصصی و پیگیری پروندههای مربوطه است. برای طرح پرسش یا رزرو مشاوره حقوقی، با شماره 📞 ۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵ تماس بگیرید تا مسیر قانونیتان را با اطمینان ادامه دهید.