جرم تخریب به معنای از بین بردن، آسیب زدن یا کاهش ارزش مال دیگری بهصورت عمدی و بدون رضایت مالک است. این جرم میتواند شامل اموال منقول (مانند خودرو یا وسایل شخصی) یا غیرمنقول (مانند ساختمان و زمین) باشد. برای تحقق جرم تخریب، وجود سه شرط اساسی لازم است:
۱. وجود مال متعلق به غیر
۲. انجام عمل تخریب یا آسیبرسانی
۳. عمدی بودن رفتار مرتکب
در حقوق کیفری ایران، صرف وارد کردن خسارت به مال دیگران بدون مجوز قانونی میتواند موجب تعقیب کیفری شود. حتی اگر مال مورد نظر مشاع باشد، باز هم تخریب سهم شریک جرم محسوب میشود. بر اساس آمار پروندههای قضایی، بسیاری از دعاوی تخریب در بستر اختلافات ملکی، خصومتهای شخصی یا دعواهای خانوادگی شکل میگیرد.
تفاوت جرم تخریب با خسارت مدنی در این است که در خسارت مدنی، هدف جبران ضرر مالی است، اما در جرم تخریب، علاوه بر جبران خسارت، مجازات کیفری نیز اعمال میشود. بنابراین، فردی که مرتکب این عمل شده، هم باید خسارت را بپردازد و هم ممکن است با حبس یا جزای نقدی مواجه شود.
مبنای قانونی جرم تخریب در قانون مجازات اسلامی
مبنای اصلی جرم تخریب در ایران، ماده ۶۷۷ قانون مجازات اسلامی (بخش تعزیرات) است. در این ماده آمده است: «هر کس عمداً اشیاء منقول یا غیرمنقول متعلق به دیگری را تخریب کند یا از کار بیندازد، به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.»
این ماده دو نکته مهم دارد:
- عمدی بودن: اگر تخریب بهصورت غیرعمدی رخ دهد، مشمول این ماده نمیشود و ممکن است در قالب خسارت مدنی بررسی شود.
- شمول بر اموال منقول و غیرمنقول: تفاوتی ندارد که مال، یک زمین کشاورزی باشد یا یک وسیله برقی.
البته در موارد خاص، مواد دیگری از قانون مانند ماده ۶۸۳ (تخریب اموال تاریخی) یا ماده ۶۸۷ (تخریب تأسیسات عمومی) نیز اعمال میشود.
این مبنا نشان میدهد که قانونگذار با هدف حمایت از مالکیت خصوصی و نظم عمومی، رفتارهای تخریبی را جرمانگاری کرده است.
انواع جرم تخریب بر اساس قانون
جرم تخریب بسته به نوع مال یا شرایط وقوع، به چند دسته تقسیم میشود:
۱. تخریب اموال خصوصی: مانند شکستن شیشه خانه یا آسیب به خودرو شخصی.
2. تخریب اموال عمومی یا دولتی: شامل آسیب به پلها، خیابانها، ساختمانهای دولتی.
3. تخریب اسناد و مدارک رسمی: نابود کردن قراردادها یا اسناد مالکیت.
4. تخریب وسایل نقلیه عمومی: مانند اتوبوس، قطار یا تاکسی.
هر یک از این موارد، بسته به اهمیت مال و آثار تخریب، مجازات متفاوتی دارد. قانونگذار برای برخی مصادیق خاص، مجازات سنگینتری پیشبینی کرده است.
مصادیق رایج جرم تخریب در دعاوی حقوقی و کیفری
در عمل، بیشترین شکایات مربوط به تخریب، در حوزه املاک و اموال غیرمنقول است. برای مثال:
- جرم تخریب ملک مشاع: تخریب بخشی از ملک که مالکیت آن مشترک است.
- تخریب اموال دولتی: آسیب به تجهیزات شهری یا ساختمانهای دولتی.
- تخریب خودرو و وسایل نقلیه: خط انداختن، شکستن شیشه یا از کار انداختن وسیله نقلیه.
- تخریب اسناد رسمی: پاره کردن یا نابود کردن اسناد با هدف ایجاد ضرر به صاحب سند.
در بسیاری از پروندهها، این جرائم همراه با تهدید، ضرب و جرح یا ورود غیرمجاز به ملک دیگران رخ میدهد که میتواند مجازات را سنگینتر کند.
مجازات جرم تخریب و تخریب اموال غیرمنقول
بر اساس ماده ۶۷۷ قانون مجازات اسلامی، مجازات اصلی جرم تخریب حبس از شش ماه تا سه سال است. در برخی موارد، دادگاه میتواند بهجای حبس، جزای نقدی تعیین کند. عوامل مؤثر بر میزان مجازات شامل موارد زیر است:
- میزان خسارت وارد شده
- عمد یا غیرعمد بودن عمل
- همراه بودن جرم با تهدید یا زور
- سابقه کیفری مرتکب
در تخریب اموال غیرمنقول مانند ملک، علاوه بر مجازات کیفری، مرتکب موظف به بازسازی یا جبران خسارت نیز هست. در صورتی که تخریب به اموال عمومی یا تأسیسات حیاتی کشور آسیب بزند، ممکن است مجازات بسیار سنگینتری اعمال شود.
تفاوت جرم تخریب عمدی و غیرعمدی
تخریب عمدی زمانی است که فرد با قصد و نیت مشخص، به مال دیگری آسیب وارد میکند. اما تخریب غیرعمدی ممکن است در نتیجه بیاحتیاطی یا سهلانگاری رخ دهد. تفاوت اصلی این دو در پیامدهای کیفری است:
- عمدی: مشمول مجازات حبس و جزای نقدی.
- غیرعمدی: معمولاً جبران خسارت مدنی بدون مجازات کیفری.
در دادگاه، اثبات عمدی بودن رفتار، نیازمند شواهدی مانند شهادت شهود، فیلمهای دوربین مداربسته یا اقرار مرتکب است.
راهکارهای قانونی برای پیگیری جرم تخریب
برای پیگیری جرم تخریب، شاکی باید به دادسرا مراجعه و شکواییه تنظیم کند. مراحل معمول شامل:
۱. ثبت شکایت در دفاتر خدمات قضایی
۲. ارائه مدارک و شواهد
۳. ارجاع پرونده به کلانتری یا پلیس آگاهی
۴. ارسال پرونده به دادسرا و صدور کیفرخواست
در بسیاری از پروندهها، استفاده از وکیل کیفری میتواند روند اثبات جرم و دریافت خسارت را تسهیل کند. موسسه حقوقی راهیان عدالت با شماره ۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵ آماده ارائه مشاوره تخصصی در این زمینه است.
نمونه شکواییه جرم تخریب
ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب …
اینجانب … فرزند … به نشانی … به استحضار میرسانم که خوانده/مشتکیعنه به موجب دلایل و مدارک پیوست، در تاریخ … اقدام به تخریب … نموده است. این اقدام با قصد و نیت قبلی و بدون رضایت اینجانب صورت گرفته و منجر به ورود خسارت شده است. با استناد به ماده ۶۷۷ قانون مجازات اسلامی، تقاضای تعقیب کیفری و جبران خسارت را دارم.
امضا – تاریخ
سوالات متداول جرم تخریب
آیا جرم تخریب قابل گذشت است؟
بله، در بسیاری از موارد، با گذشت شاکی خصوصی پرونده مختومه میشود.
آیا برای اثبات جرم تخریب نیاز به شاهد داریم؟
شاهد میتواند بسیار کمککننده باشد، اما فیلم، عکس و کارشناسی نیز قابل استناد است.
اگر ملک مشاع تخریب شود، چه باید کرد؟
هر یک از شرکا میتوانند نسبت به سهم خود شکایت کنند.