مرحله تجدیدنظر در فرآیند دادرسی کیفری، فرصتی برای بازبینی و اصلاح آرای صادره از دادگاه بدوی است. بسیاری از افراد گمان میکنند که در این مرحله تنها امکان کاهش یا لغو مجازات وجود دارد؛ اما در مواردی خاص، تشدید مجازات نیز امکانپذیر است. در این مطلب به بررسی شرایط و محدودیتهای تشدید مجازات در دادگاه تجدیدنظر میپردازیم و نکات کلیدی مربوط به حقوق متهم را مرور خواهیم کرد.
تنها حالتی که قانون گذار اجازه تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر را به دادگاه تجدید نظر استان داده این است که مجازات تعزیری تعیین شده برای مجرم کمتر از مجازات تعریف شده در قانون باشد. همچنین رای صادر شده بدون جهات قانونی تخفیف بوده است. بنابراین اگر دادگاه بدوی بدون داشتن ادله و جهات قانونی جهت تخفیف در مجازات، مجازاتی کمتر از مجازات تعیین شده در قانون را برای جرم در نظر بگیرد
تشدید مجازات در دادگاه تجدید نظر
تشدید مجازات به معنای افزایش میزان یا شدت مجازات تعیین شده برای محکوم است. در مرحله تجدیدنظر، اصل بر این است که دادگاه تنها در حدود اعتراضات وارده ورود کند؛ اما در مواردی، امکان افزایش مجازات وجود دارد. به عنوان مثال، اگر دادستان یا شاکی خصوصی نسبت به رأی صادره اعتراض کرده و خواستار تشدید مجازات شده باشند، دادگاه تجدیدنظر میتواند مطابق درخواست آنان حکم سنگینتری صادر کند.
در این رابطه، دادگاه تجدیدنظر باید مستند به دلایل قانونی و با رعایت اصول دادرسی منصفانه تصمیمگیری کند. تشدید مجازات بدون استدلال و بدون رعایت حقوق دفاعی متهم، میتواند موجب نقض حقوق اساسی افراد شود.
تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر چه شرایطی دارد؟
- تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر چیست؟
- چه زمانی امکان تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر وجود دارد؟
- قاعده منع تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر چیست؟
- تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر توسط کدام دادگاه صورت می گیرد؟
- آیا شاکی می تواند نسبت به تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر اقدام کند؟
- کارکرد یک وکیل دیوان عالی کشور در خصوص تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر چیست؟
- مهمترین نکات مربوط به تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر چیست؟
- رای نهایی در خصوص تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر چیست؟
تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر یکی از سوالاتی است که در امور کیفری طرفین دعوی در ذهن دارند. در واقع در برخی مواقع مجرم یا متهم نسبت به درخواست تجدید نظر واهمه دارد. چرا که وی می ترسد مبادا طی این بررسی حکم مجازات سنگین تری برای وی در نظر گرفته شود.
از طرف دیگر شاکی نیز این پرسش را مطرح می کند که آیا می توان بر اساس مفهوم تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر، نسبت به گرفتن حکم سنگین تر برای مجرم اقدام کند یا خیر؟
ما در ادامه سعی می کنیم مسئله مجازات در مرحله تجدید نظر را به دقت مورد بررسی قرار دهیم. اما چیزی که در همین ابتدا بهتر است به آن توجه داشته باشید این است که بر اساس قانون در بسیاری از موارد امکان تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر وجود ندارد.
بیشتر یخوانید : احتمال تغییر رای در دادگاه تجدیدنظر
در واقع بر اساس قاعده منع مجازات در مرحله تجدید نظر، عملا دادگاه تجدید نظر استان نمی تواند رای به افزایش و تشدید مجازات بدهد. البته در خاطر داشته باشید که تخفیف یا افزایش مجازات تنها در خصوص مجازات های تعزیری مورد بحث قرار می گیرد. بنابراین در خصوص مجازات های حدی به هیچ عنوان چنین امکانی وجود ندارد.
آیا دادگاه تجدیدنظر میتواند مجازات را افزایش دهد؟
در پاسخ به این سؤال باید گفت: بله، اما با شرایط خاص. بر اساس ماده ۲۵۸ قانون آیین دادرسی کیفری، دادگاه تجدیدنظر در حدود جهات تجدیدنظرخواهی به رسیدگی میپردازد و نمیتواند رأی را به زیان متهم تغییر دهد، مگر اینکه تجدیدنظرخواهی از سوی دادستان یا شاکی خصوصی صورت گرفته باشد.
به بیان سادهتر، اگر فقط متهم از رأی صادره شکایت کرده باشد، دادگاه مجاز به افزایش مجازات او نیست. در مقابل، اگر دادستان یا شاکی خصوصی نیز درخواست تجدیدنظر کرده باشند و خواهان تشدید مجازات شده باشند، دادگاه میتواند مجازات را افزایش دهد. این قاعده برای حفظ حقوق دفاعی متهم و جلوگیری از اعمال فشار مضاعف بر او در مرحله تجدیدنظر پیشبینی شده است
بررسی تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر از نظر بنیادی
زمانی می توان تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر را به دقت مورد بررسی قرار داد که از نظر بنیادی مفاهیم آن بیان شده باشد. همانطور که در بالاتر بیان کردیم مسئله تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر تنها در خصوص جرایم تعزیری کارایی دارد و نه حدی.
بنابراین پیش از هر چیزی این پرسش مطرح می شود که آیا شما می دانید جرایم تعزیری چیست و چه تفاوتی با جرایم حدی دارد؟ پاسخ این سوال روند بررسی و فهم تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر را مشخص می کند.
به طور کلی جرایم و مجازات ها در قانون کیفری ایران به دو دسته حدی و تعزیری تقسیم بندی می شود. با توجه به این که بخش عمده ای از قوانین ایران بر پایه و اساس اسلام تدوین و بسیاری از مواد قانونی به صورت مستقیم از شرع برداشت شده، به نظر می رسد که کاملا طبیعی باشد که بخشی از جرایم و مجازات های مربوط به آن توسط اسلام تعیین شده باشد.
این دسته از جرایم و مجازات های تعریف شده برای آن ها را مجازات حدی می دانیم. مهمترین ویژگی مجازات حدی در این است که هیچ فرد یا هیچ نهادی نمی تواند نسبت به افزایش یا کاهش آن ( تشدید یا تخفیف ) اقدام کند. بنابراین مجازات حدی باید تمام و کمال اجرایی شود.
برای مشاوره با وکیل اعاده دادرسی با ما در تماس باشید : 09121304085
اما در مقابل به مجازات هایی که قانون گذار بر اساس نوع جرم، کیفیت جرم، افکار عمومی و ده ها فاکتور دیگر تعیین کرده، مجازات تعزیری می گوییم. مجازات های تعزیری معمولا به صورت بازه ای بیان می شوند. به طور مثال گفته می شود که یک جرم دارای مجازات یک تا سه سال حبس است. نکته بسیار مهم و تاثیرگذار در خصوص تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر این است که مجازات های تعزیری تحت شرایطی قابلیت تخفیف یا تشدید را دارند.
یعنی دادگاه می تواند مجازاتی سبک تر از مجازات تعیین شده و یا مجازاتی سنگین تر از مجازات تعریف شده در قانون برای مجرم در نظر بگیرید. حال بر اساس این تعریف دانستیم که کدام دسته از جرایم می تواند مشمول بررسی تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر باشد. در ادامه به این مفهوم بیشتر خواهیم پرداخت.
تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر و شرایط لازم برای آن
همانطور که گفتیم اساسا دادگاه تجدید نظر استان امکان تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر را ندارد. یعنی نمی تواند نسبت به تشدید یک مجازات حتی بر اساس درخواست تجدید نظرخواهی شاکی اقدام کند. تنها یک حالت وجود دارد که امکان تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر را ایجاد می کند.
تنها حالتی که قانون گذار اجازه تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر را به دادگاه تجدید نظر استان داده این است که مجازات تعزیری تعیین شده برای مجرم کمتر از مجازات تعریف شده در قانون باشد. همچنین رای صادر شده بدون جهات قانونی تخفیف بوده است.
بنابراین اگر دادگاه بدوی بدون داشتن ادله و جهات قانونی جهت تخفیف در مجازات، مجازاتی کمتر از مجازات تعیین شده در قانون را برای جرم در نظر بگیرد، دادگاه تجدید نظر که به درخواست دادستان و یا شاکی ( خواهان ) تشکیل شده باشد این امکان را دارد که نسبت به تشدید مجازات اقدام کند.
نکته مهم دیگری که باید در این خصوص بدانید که تشدید در مرحله تجدید نظر در این حالت تنها منجر به افزایش مجازات به حداقل مجازات تعیین شده در قانون خواهد بود. بگذارید با یک مثال این مسئله را تشریح کنیم.
فرض کنید که فردی جرمی مرتکب شده است که مجازات آن در قانون یک تا سه سال حبس باشد. دادگاه بدوی بدون وجود جهات قانونی تخفیف مجازات شش ماه را برای این فرد در نظر گرفته است.
حال اگر شاکی این دعوی و یا دادستان درخواست تجدید نظر داشته باشند، دادگاه تجدید نظر بر اساس جرم اتفاق افتاده و حکم صادر شده، مجازات مجرم را به یک سال افزایش می دهد. یعنی همان حداقل میزان مجازاتی که در قانون تعزیرات به آن اشاره شده است.
این نکته مهمی است که در خصوص تشدید مجازات در مرحله تجدید نظر باید به آن توجه داشته باشید. در هر صورت بهتر این است که در این خصوص از یک وکیل کیفری مجرب و با تجربه و یا از یک مشاور مسلط بر قانون کمک بگیرید.
منع تشدید مجازات در دادگاه تجدیدنظر
یکی از اصول مهم دادرسی عادلانه، منع تشدید مجازات در صورت تجدیدنظرخواهی صرف متهم است. این قاعده از اصول حقوق بشری و مقررات داخلی نشأت میگیرد. در صورتی که تنها محکومعلیه (متهم) نسبت به حکم بدوی اعتراض کرده باشد، دادگاه تجدیدنظر نمیتواند حکمی صادر کند که وضعیت وی را بدتر کند. این اصل در راستای حمایت از حق اعتراض و جلوگیری از ترس متهمان برای استفاده از حق تجدیدنظر، تدوین شده است.
نقض این قاعده میتواند موجب ابطال رأی تجدیدنظر و ارجاع پرونده به شعبه دیگری شود. بنابراین، رعایت این اصل برای دادگاه تجدیدنظر الزامی و ضروری است و همواره باید در تصمیمگیریها مدنظر قرار گیرد.
نتیجهگیری
مرحله تجدیدنظر فرصت مهمی برای بازنگری در آرای کیفری و اصلاح اشتباهات احتمالی است. در عین حال، تشدید مجازات در این مرحله، تنها در صورت تجدیدنظرخواهی دادستان یا شاکی خصوصی امکانپذیر است. رعایت حقوق متهم و اصول دادرسی عادلانه در تمامی مراحل رسیدگی، از جمله در دادگاه تجدیدنظر، اهمیت فراوانی دارد.
در صورتی که شما یا اطرافیانتان با حکم کیفری مواجه شدهاید و نیاز به راهنمایی تخصصی درباره روند تجدیدنظر و احتمال تغییر مجازات دارید، میتوانید با مشاوران حقوقی موسسه حقوقی راهیان عدالت تماس بگیرید. تیم ما با تجربه و دانش خود آماده ارائه مشاوره تخصصی به شما عزیزان است. برای دریافت مشاوره حقوقی با شماره زیر تماس بگیرید: