اسناد تجاری مانند چک، سفته و برات از پرکاربردترین ابزارهای مالی در روابط اقتصادی و تجاری محسوب میشوند. بسیاری از افراد برای خرید و فروش، دریافت وام یا تضمین قراردادها از این اسناد استفاده میکنند. اما گاهی به دلایل مختلف، صادرکننده یا متعهد از پرداخت وجه خودداری میکند و دارنده سند با مشکل جدی مواجه میشود. در چنین شرایطی، قانونگذار راهحلهای مشخصی برای طرح دعوی مطالبه وجه اسناد تجاری در نظر گرفته است تا دارنده بتواند با سرعت و ضمانت اجرایی قویتر، به حق خود برسد.
این مقاله با هدف پاسخ به پرسشهایی چون «چطور چک برگشتی را وصول کنم؟» یا «برای مطالبه سفته چه باید کرد؟» تهیه شده است. همچنین تلاش میکنیم ضمن توضیح شرایط و مراحل قانونی، مزایای طرح دعوی بر مبنای اسناد تجاری را بیان کنیم. در انتها نیز نمونهای از دادخواست مطالبه وجه ارائه خواهد شد تا راهنمای عملی برای استفاده در محاکم قضایی باشد.
اسناد تجاری چیست و چه تفاوتی با اسناد عادی دارند؟
اسناد تجاری به طور خاص شامل چک، سفته و برات میشوند. این اسناد، برخلاف اسناد عادی که میان اشخاص تنظیم میگردند، از ویژگیهای قانونی ویژهای برخوردار هستند. مهمترین تفاوت آنها در قدرت اجرایی و ضمانتهای قانونی است. برای مثال، اگر کسی به تعهدات خود در یک قرارداد خصوصی عمل نکند، طرف مقابل باید با ارائه مدارک و دلایل متعدد در دادگاه حقوقی طرح دعوی کند. اما در مورد اسناد تجاری، صرف ارائه اصل سند و رعایت تشریفات قانونی (مانند گواهی عدم پرداخت برای چک) کفایت میکند.
کاربرد اصلی اسناد تجاری در تسهیل معاملات و ایجاد اعتماد میان اشخاص است. شخصی که چک یا سفته دریافت میکند، مطمئن است که در صورت عدم پرداخت، میتواند سریعتر و با پشتوانه قانونی قویتر به حق خود برسد. بنابراین، اسناد تجاری نقشی کلیدی در گردش مالی کشور دارند و قانونگذار نیز امتیازات ویژهای برای دارندگان آنها پیشبینی کرده است.
شرایط طرح دعوی مطالبه وجه اسناد تجاری
برای اینکه دادگاه دعوی مطالبه وجه اسناد تجاری را بپذیرد، شرایطی لازم است. نخستین شرط، وجود اصل سند تجاری معتبر است. دارنده باید سند اصلی (چک، سفته یا برات) را به دادگاه ارائه دهد. شرط دوم، رعایت مهلتهای قانونی است. به عنوان نمونه، در مورد چک لازم است ظرف شش ماه از تاریخ صدور یا سررسید، برای وصول آن به بانک مراجعه شود و گواهی عدم پرداخت اخذ گردد.
مدرک مهم دیگر در خصوص چک، همان گواهی عدم پرداخت است که بانک صادر میکند. برای سفته و برات نیز، در صورت نکول، باید اقدام به تنظیم واخواست نمود که یک اعتراض رسمی به عدم پرداخت محسوب میشود. علاوه بر این، دارنده باید هزینه دادرسی و حقالوکاله وکیل کیفری (در صورت داشتن وکیل) را در نظر بگیرد.
در مجموع، رعایت این شرایط باعث میشود دعوی قابلیت استماع در دادگاه را داشته باشد و دارنده بتواند به سرعت به نتیجه برسد.
مراحل دعوی مطالبه وجه اسناد تجاری
دعوی مطالبه وجه اسناد تجاری مراحلی دارد که به ترتیب باید طی شود:
- تقدیم دادخواست: دارنده سند باید دادخواست خود را از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت کند. در این دادخواست، مشخصات طرفین، موضوع دعوی و مدارک پیوست میشود.
- رسیدگی دادگاه: پس از ارجاع پرونده به شعبه دادگاه حقوقی، قاضی مدارک را بررسی میکند و در صورت صحت، حکم به پرداخت وجه صادر خواهد شد.
- اجرای حکم: پس از قطعی شدن رأی، دارنده میتواند از طریق واحد اجرای احکام دادگستری یا اجرای ثبت (در برخی موارد) نسبت به وصول طلب خود اقدام کند.
این مراحل بسته به نوع سند، ممکن است تفاوتهایی داشته باشد؛ مانند امکان مراجعه مستقیم به اجرای ثبت در مورد چک. به همین دلیل، مشاوره با وکیل سفته متخصص میتواند مسیر را کوتاهتر و نتیجه را مطمئنتر سازد.
دعوی مطالبه وجه چک
چک به دلیل کاربرد گسترده در معاملات، بیشترین حجم دعاوی مالی را تشکیل میدهد. برای طرح دعوی مطالبه وجه چک، ابتدا باید گواهی عدم پرداخت از بانک دریافت شود. این گواهی ثابت میکند که وجه چک پرداخت نشده است.
یکی از ویژگیهای مهم چک، امکان اقدام از طریق اجرای ثبت اسناد رسمی است. دارنده میتواند بدون طرح دعوی در دادگاه، با مراجعه به اداره ثبت، تقاضای صدور اجرائیه کند. این امتیاز باعث میشود وصول چک نسبت به سایر اسناد سرعت بیشتری داشته باشد.
البته در صورت تمایل، دارنده میتواند مستقیماً دادخواست مطالبه وجه تقدیم کند. در هر دو حالت، قانون برای حمایت از دارنده، مسئولیت تضامنی صادرکننده و ظهرنویسان را پیشبینی کرده است. این بدان معناست که دارنده میتواند علیه هر یک از آنان برای وصول وجه اقدام کند.
دعوی مطالبه وجه سفته و برات
سفته و برات نیز مانند چک اسناد تجاری محسوب میشوند، اما روند وصول آنها کمی متفاوت است. در این موارد، در صورت عدم پرداخت در سررسید، دارنده باید واخواست تنظیم کند. واخواست، یک اعتراض رسمی است که توسط دفاتر اسناد رسمی یا دادگاه تنظیم میشود و عدم پرداخت را ثبت میکند.
بدون واخواست، دعوی مطالبه وجه سفته یا برات با مشکل مواجه میشود و دارنده ممکن است حقوق خود را از دست بدهد. پس از واخواست، دارنده میتواند علیه صادرکننده و ظهرنویسان اقدام کند و به دلیل مسئولیت تضامنی، هر یک از آنان را طرف دعوی قرار دهد.
تفاوت مهم دیگر با چک این است که امکان مراجعه مستقیم به اجرای ثبت برای سفته و برات وجود ندارد و دارنده باید حتماً از طریق دادگاه اقدام کند. به همین دلیل، طرح دعوی در این زمینه نیازمند دقت و آشنایی با تشریفات قانونی است.
مزایای دعوی بر مبنای اسناد تجاری
طرح دعوی بر مبنای اسناد تجاری مزایای قابل توجهی دارد. نخستین مزیت، مسئولیت تضامنی صادرکننده و ظهرنویسان است. این موضوع باعث میشود دارنده بتواند برای وصول وجه، همزمان به چند نفر مراجعه کند و شانس خود را برای دریافت طلب افزایش دهد.
مزیت دوم، امکان تأمین خواسته بدون تودیع خسارت احتمالی است. در دعاوی عادی، برای توقیف اموال خوانده باید مبلغی بهعنوان خسارت احتمالی به صندوق دادگستری پرداخت شود. اما در دعاوی مبتنی بر اسناد تجاری، دارنده میتواند بدون این تشریفات، تقاضای توقیف اموال بدهد.
همچنین، سرعت رسیدگی و ارزش اثباتی بالای اسناد تجاری از دیگر مزایا محسوب میشود. به عبارت دیگر، دادگاهها به دلیل اعتبار ویژه این اسناد، نیاز به دلایل تکمیلی ندارند و صرف ارائه اصل سند کافی است.
نمونه دادخواست مطالبه وجه اسناد تجاری
در ادامه یک نمونه دادخواست برای مطالبه وجه اسناد تجاری ارائه میشود که دارنده میتواند با تکمیل مشخصات آن، از طریق دفاتر خدمات قضایی ثبت نماید:
خواهان: (نام و نام خانوادگی دارنده سند)
خوانده: (نام و نام خانوادگی صادرکننده/ظهرنویس)
خواسته: مطالبه وجه به مبلغ … ریال بابت چک/سفته/برات به شماره … مورخ …
دلایل و مستندات:
- اصل چک/سفته/برات
- گواهی عدم پرداخت یا واخواستنامه
- تصویر برابر اصل کارت ملی خواهان
خواسته نهایی: صدور حکم به پرداخت وجه سند تجاری به انضمام کلیه خسارات دادرسی و تأخیر تأدیه.
مشاوره با وکیل دعوی مطالبه وجه اسناد تجاری
دعوی مطالبه وجه اسناد تجاری یکی از پرکاربردترین دعاوی مالی در محاکم است. به دلیل شرایط خاص این اسناد، دارنده میتواند با سرعت و ضمانت اجرایی قویتر به حقوق خود برسد. با این حال، رعایت تشریفات قانونی مانند اخذ گواهی عدم پرداخت یا واخواست، نقش تعیینکنندهای دارد.
اگر شما نیز با مشکل وصول چک، سفته یا برات مواجه شدهاید و نیاز به راهنمایی دارید، مشاوران و وکلای متخصص در موسسه حقوقی راهیان عدالت آماده ارائه خدمات حقوقی هستند.
📞 برای مشاوره فوری با شماره 09121304085 تماس بگیرید.
سوالات متداول دعوی مطالبه وجه اسناد تجاری
آیا بدون واخواست میتوان مطالبه وجه کرد؟
در مورد چک، با گواهی عدم پرداخت میتوان اقدام کرد. اما در خصوص سفته و برات، واخواست شرط ضروری است.
هزینه دادرسی چقدر است؟
هزینه دادرسی بر اساس مبلغ خواسته محاسبه میشود. برای مثال، در دعاوی مالی تا سقف مشخص درصدی از مبلغ مطالبه به عنوان هزینه دادرسی دریافت میشود.
علیه چه کسانی میتوان طرح دعوی کرد؟
دارنده میتواند علیه صادرکننده، ظهرنویسان و حتی ضامنین طرح دعوی کند. به دلیل مسئولیت تضامنی، هر یک از این اشخاص ملزم به پرداخت وجه هستند.