وثیقه زندانی فرصتی است که به مجرمین و متخلفین از طرف دادگاه برای جلوگیری از بازداشت آنها اعطا شده است. البته این مسئله که وثیقه تا چه مدت زمانی اعتبار دارد؛ قابل بحث است. همچنین اگر مجرم شرایط لازم برای گذاشتن وثیقه را نداشته باشد؛ نمیتواند از این فرصت استفاده کند.
با این حال انواع مختلف وثیقه زندانی شرایط متفاوتی هم با یکدیگر دارند که ممکن است یکی از آنها بالاخره شامل حال مجرم یا متهم شود. اگر شما هم به دنبال اطلاع پیدا کردن از ماده قانونی صدور وثیقه هستید؛ با ما همراه باشید تا به پرسش وثیقه زندانی چه تعریف قانونی دارد؟ پاسخ بدهیم. این گونه با موارد استفاده از وثیقه هم آشنا خواهید شد.
وثیقه زندانی چیست؟
مطابق آنچه در قانون آیین دادرسی کیفری و ماده ۱۳۲ قانونی تعریف شده است؛ برای جلوگیری از پنهان شدن مجرم و عدم دسترسی به او، قاضی مکلف است؛ در هنگام صدور حکم خروج موقت متهم یا مجرم از زندان، برای آنها قرار تامین کیفری صادر کند.
به زبان ساده، قاضی برای جلوگیری از این مسئله که متهم یا مجرم پس از محاکمه در دادگاه یا تفهیم اتهام و هنگام آزادی مشروط یا موقت اقدام به فرار غیرقانونی نکند؛ وثیقه صادر میکند. وثیقه زندانی هم یک نوع مال منقول یا غیرمنقول است که با استفاده از آن قاضی میتواند متهم را در هر زمان که لازم باشد؛ فرا بخواند و در صورتی که متهم ا% حضور نزد قاضی امتناع کند؛ قاضی به وسیله وثیقه میتواند حکم جلب او را صادر کرده و وثیقه را هم ضبط کند.
البته ضبط وثیقه تا ۲۰ روز پس از عدم حضور متهم انجام میشود و در صورت حضور یافتن متهم در این مهلت، امکان آزادسازی وثیقه وجود خواهد داشت. همچنین در این مدت ۲۰ روزه صاحب وثیقه موظف است که در صورت عدم موفقیت دستگاه قضایی، خودش متهم را پیدا کند و در صورتی که این اتفاق نیفتد؛ قاضی با صدور یک حکم حق الکفاله را اخذ میکند و همچنین وثیقه به ضبط دستگاه قضایی در خواهد آمد.
شرایط قبول وثیقه زندانی
برای اینکه «وثیقه زندانی» از طرف مرجع قضایی پذیرفته بشه، چند شرط اصلی وجود دارد که دانستنش باعث میشه وقت و هزینهتون هدر نره. اول از همه، وثیقه باید متناسب با نوع اتهام، میزان خسارت، سابقه متهم و وضعیت پرونده تعیین شده باشد. یعنی اگر قاضی برای پرونده مبلغ یا نوع خاصی از وثیقه مشخص کرده، شما نمیتونید هر چیزی رو به جای اون ارائه بدید. مثلا اگر وثیقه ملکی خواسته شده، چک یا سفته معمولا جایگزینش نمیشه، مگر در مواردی که مقام قضایی اجازه بده.
دومین شرط، قابلیت استعلام و احراز مالکیت هست. اگر وثیقه ملک است، سند باید رسمی و معتبر باشد و مالکیتش روشن. ملکهای قولنامهای، املاک درگیر اختلافات ثبتی، یا ملکی که در رهن بانک هست، اغلب مورد قبول قرار نمیگیره یا خیلی سختتر پذیرفته میشه. ضمن اینکه ملک باید آزاد از بازداشت قضایی باشه.
نکته بعدی، عدم ممنوعیت قانونی ضامن یا مالک وثیقه است. در بعضی پروندهها اگر مالک وثیقه خودش در پرونده ذینفع باشه یا وضعیت حقوقی نامشخصی داشته باشه، ممکنه وثیقه رد بشه. همینطور مدارک هویتی، سند، استعلامها و معرفینامهها باید کامل ارائه بشه، چون کوچکترین نقص، روند پذیرش وثیقه زندانی رو عقب میندازه.
در نهایت، یادآوری این مهمه که قبول وثیقه یک تصمیم اداری ساده نیست؛ قاضی دنبال اینه که وثیقه بازدارندگی کافی داشته باشه تا زندانی بعدا در جلسات دادگاه حاضر بشه. پس هرچقدر وثیقه قابل اعتمادتر و سریعتر قابل اجرا باشه، احتمال پذیرشش بیشتره.
مراحل گذاشتن وثیقه برای آزادی زندانی
مراحل گذاشتن وثیقه برای آزادی زندانی، اگر درست و مرحله به مرحله انجام بشه، میتونه خیلی سریعتر نتیجه بده. اول باید مشخص بشه که قرار صادر شده دقیقا چی هست: وثیقه، کفالت یا قرار بازداشت. فقط وقتی قرار وثیقه صادر شده باشه، امکان گذاشتن وثیقه وجود دارد. این مورد معمولا در «قرار تأمین کیفری» نوشته میشه و مبلغ یا نوع وثیقه هم مشخص میگردد.
مرحله دوم، آمادهسازی وثیقه متناسب با درخواست مرجع قضایی است. اگر وثیقه ملکی باشد، مدارکی مثل سند رسمی، پایان کار (در برخی شهرها)، گواهی مفاصاحساب شهرداری یا دارایی (بسته به نوع ملک) و همچنین مدارک هویتی مالک لازمه. بعد از این، باید به واحد اجرای احکام یا دادیاری مربوطه مراجعه کنید تا پرونده برای کارشناسی و ارزشگذاری ارجاع بشه.
مرحله بعد، استعلامهاست. معمولا برای وثیقه ملکی، استعلام از ثبت اسناد و گاهی شهرداری یا مراجع دیگر انجام میشه تا معلوم بشه ملک در رهن، بازداشت یا دارای مشکل حقوقی نباشه. بعد از تأیید استعلامها، وثیقه در سیستم ثبت میشه و از مالک تعهدات لازم گرفته میشود.
در نهایت، با تکمیل شدن فرآیند اداری، دستور آزادی صادر و به زندان اعلام میشه. نکتهای که خیلیها نمیدونن اینه که کند شدن یک مرحله مثل نقص سند، اشتباه در مشخصات یا تاخیر در استعلام میتونه چند روز روند رو عقب بندازه. اگر هدف شما آزادی سریعتره، بهتره قبل از ارائه وثیقه، وضعیت سند و امکان پذیرش اون رو دقیق بررسی کنید.
ارزشگذاری وثیقه در پروندههای کیفری
ارزشگذاری وثیقه در پروندههای کیفری، یکی از مهمترین قسمتهای مسیر آزادی زندانیه چون تعیین میکنه آیا وثیقه واقعاً برای مبلغ قرار صادره کافی هست یا نه. این ارزشگذاری معمولا توسط کارشناس رسمی دادگستری انجام میشه و معیارش فقط قیمت اعلامی مالک نیست؛ بلکه ارزش واقعی و قابل فروش ملک یا دارایی مورد وثیقه ملاکه.
اگر وثیقه ملکی باشد، کارشناس موارد زیادی رو بررسی میکنه: موقعیت ملک، سند و نوع کاربری، عمر بنا، دسترسیها، ارزش منطقهای، و حتی قابلیت نقدشوندگی. یعنی ممکنه ملکی روی کاغذ گران به نظر برسه، اما چون در مسیر طرح شهرداریه یا مشکلات ثبتی داره، ارزش کارشناسیش پایینتر بیاد. همین موضوع باعث میشه بعضی وثیقهها با اینکه ظاهر خوبی دارن، در عمل برای وثیقه زندانی پذیرفته نشن.
نکته مهم اینه که در خیلی از شعب، ارزش وثیقه باید بالاتر از مبلغ قرار باشه تا حاشیه امنیت ایجاد بشه. مثلا اگر قرار وثیقه ۵ میلیارد باشه، ممکنه کارشناسی ۶ یا ۷ میلیاردی لازم بشه تا پذیرفته شود. این موضوع بسته به سیاست دادسرا یا دادگاه و نوع پرونده فرق میکنه.
برای داراییهای غیرملکی مثل خودرو یا سپرده، روند ارزشگذاری متفاوت است. خودرو معمولاً به دلیل افت قیمت و سختی توقیف، در همه پروندهها پذیرفته نمیشه و اگر پذیرفته بشه، ارزشگذاری خیلی محافظهکارانه انجام میگیره.
در نهایت، اگر به نظر شما کارشناس ارزش رو پایین زده، راههایی مثل درخواست کارشناسی مجدد یا اعتراض وجود دارد، ولی باید بدونید که این کار زمانبره. پس اگر هدفتون آزادی سریعتره، بهتره وثیقهای ارائه کنید که از ابتدا احتمال تأییدش بالا باشه.
مسئولیت ضامن در وثیقه زندانی
مسئولیت ضامن در وثیقه زندانی چیزی نیست که بشه ساده از کنارش رد شد. خیلیها فکر میکنن صرفاً با گذاشتن سند یا امضا کردن برگهها، کار تمومه؛ اما واقعیت اینه که ضامن یا مالک وثیقه، تا پایان روند قضایی و اجرای تعهدات متهم، درگیر یک مسئولیت حقوقی جدی میشه.
اولین مسئولیت، تضمین حضور متهم در مراحل رسیدگی است. یعنی اگر زندانی بعد از آزادی، در زمان احضار به دادسرا یا دادگاه حاضر نشه، مرجع قضایی میتونه به ضامن اخطار بده و در نهایت سراغ وثیقه بره. پس ضامن باید مطمئن باشه که فرد آزادشده، توان و اراده حضور در جلسات و اجرای دستورات قضایی رو دارد.
دومین مسئولیت، پاسخگویی به ابلاغها و اخطارهاست. گاهی اخطاریهها به نشانی ضامن یا مالک وثیقه ارسال میشه و اگر این اطلاعرسانی جدی گرفته نشه، ممکنه کار به ضبط وثیقه برسد. خیلی وقتها همین بیتوجهیهای ساده، باعث خسارت بزرگ میشه.
مسئولیت بعدی، محدودیتهای قانونی روی مال وثیقه است. وقتی ملکی به عنوان وثیقه زندانی پذیرفته میشه، معمولاً در سیستم ثبت، بازداشت یا قید وثیقه میخوره و مالک دیگه نمیتونه راحت بفروشه یا انتقال بده. یعنی عملاً اختیارش محدود میشه تا زمانی که پرونده مختومه یا قرار فک وثیقه صادر بشه.
در پایان باید گفت ضامن بودن، یک تصمیم احساسی نباید باشه. قبل از قبول این نقش، بهتره شرایط پرونده، احتمال حضور متهم، و مدت زمان رسیدگی رو سبک سنگین کنید، چون اگر مشکل پیش بیاد، اولین نفر که ضرر میکنه ضامنه.
رد یا ضبط وثیقه زندانی در چه شرایطی است؟
رد یا ضبط وثیقه زندانی، دو موضوع جدا ولی مرتبط هستند که خیلی از خانوادهها رو نگران میکنه. «رد وثیقه» یعنی مرجع قضایی از ابتدا وثیقه پیشنهادی شما رو نمیپذیره، اما «ضبط وثیقه» یعنی وثیقه پذیرفته شده، بعداً به دلیل تخلف، به نفع دولت یا اجرای حکم برداشته میشه.
رد وثیقه معمولاً وقتی اتفاق میافته که وثیقه ارائهشده از نظر قانونی یا اداری مشکل داشته باشد. مثلا سند ملک مشاعی باشد و رضایت سایر شرکا موجود نباشه، ملک در رهن بانک باشه، یا قبلاً بابت پرونده دیگری بازداشت شده باشد. همچنین اگر مالکیت دقیق مشخص نباشه، یا سند دارای ایراد ثبتی باشد، احتمال رد بسیار بالاست. بعضی وقتها هم ارزش کارشناسی پایین میاد و ملک به مبلغ قرار نمیرسه؛ این هم دلیل رایج رد شدن وثیقه زندانیه.
اما ضبط وثیقه معمولاً زمانی مطرح میشه که فرد آزاد شده، به تعهدات قضایی عمل نکنه. مهمترین حالت ضبط، عدم حضور متهم پس از احضار است. اگر احضاریه ابلاغ بشه و فرد نیاد، ممکنه دستور جلب صادر بشه و سپس فرآیند ضبط وثیقه شروع گردد. در برخی پروندهها، حتی اگر متهم فرار کنه یا عمداً مخفی بشه، موضوع سریعتر وارد فاز ضبط میشه.
نکتهای که خیلی مهمه اینه که ضبط وثیقه یک شبه انجام نمیگیره و معمولاً اخطارها و مهلتهایی داده میشه. ولی اگر این مهلتها جدی گرفته نشه، مالک وثیقه ممکنه با یک ضرر مالی سنگین مواجه بشه. برای کاهش ریسک، بهتره از همان اول وثیقهای ارائه بدید که بدون ایراد حقوقی باشد و بعد از آزادی هم پیگیر ابلاغها و زمانهای دادگاه باشید.
انواع وثیقه زندانی
مطابق قانون آیین دادرسی چندین نوع وثیقه وجود دارد که هر کدام از آنها اعتبار قانونی لازم را دارا هستند در ادامه انواع وثیقه زندانی را شرح دادهایم
۱- وجه نقد
وجه نقد از نظر قانونی میتواند به عنوان وثیقه به دستگاه قضایی سپرده شود؛ اما از آنجایی که وجه نقد موجب وارد شدن ضرر اقتصادی به فرد خواهد شد استفاده از آن چندان مناسب نیست. البته ارائه وجه نقد به عنوان وثیقه در دادگاه از لحاظ قانونی مشکلی ندارد.
با این حال، وجه نقد از آن دست اموالی است که مرجع قضایی به سادگی به عنوان وثیقه نخواهد پذیرفت و ارائه وجه نقد به عنوان وثیقه مراحل قانونی دشواری به همراه دارد.
۲- ضمانتنامه بانکی
ضمانت نامه بانکی نوع دیگری از وثیقه است که برای فرد از لحاظ اقتصادی صرفه زیادی ندارد. در واقع ضمانت نامههای بانکی کارمزد بسیار زیادی دارند و به همین خاطر چندان از این نوع سند به عنوان وثیقه استفاده نمیکنند. از آنجایی که نمیتوان از ضمانت نامه بانکی به عنوان وثیقه به راحتی استفاده کرد؛ بهتر است سند دیگری در نظر بگیرید.
۳- مال منقول
مال منقول یک نوع وثیقه دیگر است که دستگاه قضایی چندان از آن استقبال نمیکند؛ زیرا حفظ چنین وثیقهای برای مامورین قضایی به هیچ وجه راحت نیست و همچنین مرجع قضایی نمیتواند مال منقول را به عنوان وثیقه به طور کامل توقیف کند.
۴- مال غیر منقول
به طور کلی بهترین نوع وثیقه که قاضی به سادگی آن را خواهد پذیرفت؛ مال غیر منقول است. مال غیر منقول به سادگی به توقیف سازمان ثبت اسناد و املاک در میآید و هر زمان که قاضی دستور صادر کند؛ امکان نقل و انتقال مال غیر منقول به عنوان وثیقه متوقف خواهد شد.
تامین وثیقه زندانی
تامین وثیقه به منظور آزادسازی زندانی و همچنین وجود مدرکی نزد قاضی به منظور اثبات و تضمین حضور فرد در جلسات دادگاه ارائه میشود. در واقع قرار وثیقه که یک دستور از طرف مرجع قضایی است.
برای متهمین یا مجرمین صادر شده و سپس خود فرد یا یک فرد تامین کننده میتواند برای او وثیقه را در نظر بگیرد و به دادگاه معرفی کند. پس از ارائه وثیقه به دادگاه زندانی آزاد شده و تنها وظیفه دارد که در جلسات دادرسی به موقع حضور پیدا کند.
سند برای وثیقه زندانی
سند ملکی جهت ضمانت دادگاه یکی از معتبرترین انواع وثیقه است که دادگاه به سادگی آن را میپذیرند. زیرا سند یک نوع مال غیرمنقول بوده و به همین خاطر امکان توقیف و جلوگیری از نقل و انتقالات بعدی آن وجود دارد. در واقع شما میتوانید سند انواع مختلف اموال خود را به دادگاه به عنوان وثیقه زندانی ارائه کنید و او به همین وسیله آزاد شود.
البته به غیر از سند خانه میتوان از اسناد دیگری که ارزشی برابر با حق کفالت فرد زندانی دارند هم استفاده کرد. در صورتی که برای تامین وثیقه یا ارائه یک سند معتبر به دادگاه دچار مشکل شدهاید؛ میتوانید از وکلای مجموعه ملی وکیل مشاور دریافت کنید.