گاهی در فرآیند رسیدگی به پروندههای حقوقی، ممکن است حکمی بدون حضور یکی از طرفین صادر شود. این حکم که به آن «حکم غیابی» گفته میشود، در صورت عدم اطلاع واقعی فرد از جلسه دادرسی، میتواند تبعات جدی حقوقی به همراه داشته باشد. قانون برای جلوگیری از تضییع حقوق اشخاص، راهکاری تحت عنوان واخواهی پیشبینی کرده است که به موجب آن، فرد غایب میتواند نسبت به حکم صادره اعتراض کند و خواستار رسیدگی مجدد شود.
در این مقاله، به بررسی دقیق آن ، تفاوت آن با تجدیدنظر، شرایط و مهلت آن، و نقش وکیل حقوقی در این مسیر پرداخته میشود تا مخاطبان بتوانند با دید روشنتری نسبت به حقوق خود اقدام نمایند.
واخواهی چیست و در چه شرایطی قابل استفاده است؟
واخواهی یکی از روشهای قانونی برای اعتراض به حکم غیابی است. این نهاد حقوقی زمانی قابل استفاده است که حکمی بدون حضور و دفاع یکی از طرفین صادر شده باشد و آن شخص نیز از ابلاغ واقعی جلسه رسیدگی مطلع نبوده باشد. در واقع، قانونگذار با هدف رعایت اصول دادرسی عادلانه، این امکان را فراهم کرده تا فرد غایب بتواند در همان دادگاه صادرکننده حکم، تقاضای رسیدگی مجدد کند.
برای استفاده از واخواهی، چند شرط اساسی باید وجود داشته باشد. نخستین شرط آن است که حکم صادرشده، غیابی باشد. به عبارت دیگر، شخصی که علیه او حکم صادر شده، در جلسه دادگاه حضور نداشته و ابلاغ وقت دادرسی به صورت واقعی به او انجام نشده باشد. همچنین، واخواهی فقط برای احکامی قابل اعمال است که در مرحله بدوی صادر شدهاند؛ در احکام تجدیدنظر یا فرجامخواهی، واخواهی جایگاهی ندارد.
در صورتی که این شرایط فراهم باشد، فرد میتواند با ارائه دادخواست و ارائه دلایل موجه برای غیبت خود، از دادگاه بخواهد که پرونده مجدداً رسیدگی شود. این رسیدگی توسط همان دادگاهی انجام میشود که حکم غیابی را صادر کرده است. بنابراین، واخواهی به عنوان یک فرصت طلایی برای دفاع از حقوق افراد در غیاب از دادرسی محسوب میشود.
فرق واخواهی و تجدیدنظر | کدام راهحل مناسبتر است؟
بسیاری از افراد واخواهی را با تجدیدنظر اشتباه میگیرند، در حالی که این دو روند کاملاً متفاوت هستند و هر یک شرایط و مرجع خاص خود را دارند. واخواهی، مختص احکام غیابی است و اعتراض از سوی کسی مطرح میشود که در جلسات دادگاه بدوی حضور نداشته و حکم بدون اطلاع او صادر شده است. در مقابل، تجدیدنظر به اعتراض نسبت به احکام حضوری و قطعی مرحله بدوی اطلاق میشود.
از نظر مرجع رسیدگی، تفاوت مهمی بین این دو وجود دارد. در واخواهی، پرونده مجدداً در همان دادگاهی بررسی میشود که حکم اولیه را صادر کرده است. اما در تجدیدنظر، پرونده به دادگاه تجدیدنظر استان ارجاع داده میشود. به همین دلیل، واخواهی بیشتر به عنوان یک فرصت دفاعی اولیه تلقی میشود، در حالی که تجدیدنظر مرحلهای بالاتر در فرآیند رسیدگی قضایی است.
از نظر امکان ادامه مسیر حقوقی نیز تفاوت وجود دارد. اگر در مرحله واخواهی، حکم تأیید شود، فرد میتواند نسبت به آن حکم، تقاضای تجدیدنظر کند. اما در مورد تجدیدنظر، تنها در موارد خاصی امکان فرجامخواهی وجود دارد. بنابراین، انتخاب بین واخواهی و تجدیدنظر بستگی به نوع حکم، نحوه ابلاغ، و حضور یا غیبت فرد در دادگاه دارد.
مهلت واخواهی در احکام غیابی چقدر است؟
یکی از مهمترین نکات در خصوص واخواهی، توجه به مهلت قانونی آن است. اگر فردی که علیه او حکم غیابی صادر شده، قصد اعتراض داشته باشد، باید در بازه زمانی مشخصی اقدام کند. طبق قانون آیین دادرسی مدنی، برای افراد مقیم ایران، مهلت واخواهی ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ واقعی حکم است. این مهلت از زمانی آغاز میشود که حکم به صورت واقعی (نه فقط قانونی) به شخص ابلاغ شده باشد.
برای افرادی که خارج از کشور اقامت دارند، این مهلت به ۲ ماه افزایش مییابد. بنابراین، محل اقامت فرد در تعیین مهلت اعتراض نقش تعیینکنندهای دارد. اگر ابلاغ به صورت قانونی صورت گرفته باشد ولی فرد از آن مطلع نشده باشد، ممکن است پس از آن، بتواند از طریق اعاده دادرسی، پرونده را دوباره به جریان بیندازد.
در صورتی که مهلت واخواهی سپری شده باشد و فرد دلایل موجهی برای عدم اعتراض در زمان مقرر داشته باشد (مانند بیماری یا عدم اطلاع واقعی)، میتواند تقاضای پذیرش خارج از موعد ارائه دهد. البته پذیرش این تقاضا به صلاحدید دادگاه بستگی دارد. از اینرو، آگاهی از مهلت دقیق و پیگیری بهموقع، نقش مهمی در حفظ حقوق طرفین دارد.
شرایط پذیرش واخواهی در دادگاه | راهنمای کامل حقوقی
برای آنکه واخواهی توسط دادگاه پذیرفته شود، باید سه شرط اصلی وجود داشته باشد. نخست اینکه حکم صادره، غیابی باشد. دوم، ابلاغ واقعی حکم به فرد صورت نگرفته باشد. سوم، شخص واخواه در هیچیک از جلسات دادگاه بدوی حضور نداشته و لایحهای نیز ارسال نکرده باشد.
دادگاه در بررسی دادخواست واخواهی، ابتدا به این نکته توجه میکند که آیا غیبت واخواه موجه بوده یا نه. به عنوان مثال، اگر فرد به دلایل پزشکی، سفر ضروری یا عدم اطلاع واقعی از جلسه دادرسی نتوانسته حضور یابد، این امر میتواند به عنوان دلیل قابل قبول برای پذیرش تلقی شود.
همچنین، فرد باید مدارک و مستنداتی که نشاندهنده غیبت موجه و بیاطلاعی او از روند دادرسی است را به دادگاه ارائه دهد. این مستندات میتوانند شامل گواهی پزشکی، بلیت سفر، یا عدم وجود ابلاغ واقعی باشند. در صورت احراز شرایط، دادگاه وارد ماهیت پرونده شده و رسیدگی مجدد را آغاز میکند.
در نهایت، پذیرش یا رد واخواهی به تشخیص قاضی رسیدگیکننده بستگی دارد. اما در صورت پذیرش، این امکان فراهم میشود که فرد برای نخستینبار در برابر قاضی حضور یافته و از خود دفاع کند؛ امری که میتواند در تغییر نتیجه پرونده بسیار اثرگذار باشد.
نحوه تنظیم دادخواست واخواهی به زبان ساده
برای آغاز فرآیند واخواهی، نخستین قدم، تنظیم دادخواست به صورت رسمی است. این دادخواست باید از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت شود. در فرم دادخواست، اطلاعات کامل خواهان (واخواه)، مشخصات پرونده، شماره دادنامه، تاریخ ابلاغ، و دلایل غیبت باید بهصورت دقیق درج شود.
همراه با دادخواست، اسناد و مدارکی نظیر تصویر حکم غیابی، کارت ملی و شناسنامه، گواهیهای مربوط به غیبت موجه (مانند گواهی پزشکی یا بلیت سفر)، و رسید پرداخت هزینه دادرسی باید ضمیمه شود. این مستندات نقش بسزایی در پذیرش واخواهی دارند.
در بخش دلایل واخواهی، توصیه میشود که با زبانی ساده و دقیق، علت غیبت و عدم اطلاع از جلسات دادرسی توضیح داده شود. اگر نگارش دادخواست برای فرد دشوار است، میتواند از کمک وکیل اعاده دادرسی یا مشاور حقوقی استفاده کند تا از بروز اشتباهات جلوگیری شود.
پس از ثبت دادخواست، پرونده به شعبهای که حکم غیابی را صادر کرده ارسال میشود. در صورت پذیرش دادخواست، جلسه رسیدگی مجدد برگزار میشود. در این جلسه، واخواه میتواند دفاعیات خود را ارائه دهد و شانس بازنگری در حکم را داشته باشد.
آیا میتوان به حکم غیابی اعتراض کرد؟ (آشنایی با واخواهی)
بله، حکم غیابی قابل اعتراض است و این اعتراض از طریق واخواهی انجام میشود. در واقع، واخواهی تنها راه قانونی است که امکان اعتراض به حکمی را که بدون حضور فرد صادر شده، فراهم میکند. این حق در قانون به رسمیت شناخته شده و هدف آن، جلوگیری از تضییع حقوق افرادی است که به دلایل موجه در جلسات دادگاه حضور نداشتهاند.
اعتراض به حکم غیابی باید در قالب دادخواست و در مهلت قانونی مطرح شود. همچنین دلایل غیبت باید برای دادگاه قانعکننده باشند. پس از ثبت دادخواست، پرونده مجدداً مورد بررسی قرار میگیرد و واخواه میتواند مدارک دفاعی خود را ارائه دهد.
نکته مهم این است که اگر واخواهی رد شود، فرد همچنان میتواند از طریق تجدیدنظرخواهی، حقوق خود را پیگیری کند. بنابراین، حتی در صورت صدور حکم غیابی، باز هم راه برای احقاق حق بسته نیست. آنچه اهمیت دارد، اقدام بهموقع و استفاده صحیح از ابزارهای قانونی است.
نقش وکیل در تنظیم و پیگیری واخواهی احکام غیابی
حضور وکیل واخواهی در فرآیند میتواند تأثیر زیادی در نتیجه رسیدگی داشته باشد. وکلای مجرب با تسلط کامل به قوانین و رویههای قضایی، میتوانند احتمال پذیرش واخواهی را افزایش دهند و از حقوق موکل خود بهخوبی دفاع کنند.
وکیل، ابتدا با بررسی دقیق پرونده، امکانپذیری واخواهی را ارزیابی میکند. سپس با شناخت دقیق از دلایل غیبت موکل، دادخواستی تنظیم میکند که از نظر حقوقی مستند و قابل استناد باشد. همچنین، وکیل میتواند مستندات لازم را گردآوری کرده و بهدرستی به دادگاه ارائه دهد.
در جلسه رسیدگی مجدد نیز، حضور وکیل بهعنوان نماینده قانونی فرد، میتواند روند دفاع را حرفهایتر و مؤثرتر کند. وکلا با آشنایی به حقوق موکل و نحوه دفاع مؤثر، شانس تغییر حکم را افزایش میدهند. از اینرو، مشاوره با وکیل متخصص در واخواهی، یک گام هوشمندانه در مسیر پیگیری حقوقی است.
نتیجهگیری
واخواهی، بهعنوان یکی از ابزارهای مهم دفاعی در برابر احکام غیابی، نقش مهمی در برقراری عدالت دارد. با شناخت دقیق شرایط، مهلتها و نحوه طرح دعوا، میتوان از این فرصت قانونی برای احقاق حق استفاده کرد. تفاوت وا خواهی با تجدیدنظر و نقش وکیل در این مسیر، از جمله نکاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
📞 اگر شما یا یکی از نزدیکانتان با حکم غیابی روبهرو شدهاید، فرصت را از دست ندهید. همین حالا با مشاور حقوقی تماس بگیرید:
۰۹۱۲۱۳۰۴۰۸۵